ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողով. ինչպես զսպել Ռուսաստանին

Այսօր Վարշավայում մեկնարկում է ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը, որի գլխավոր օրակարգային հարցերից մեկն էլ Արևելյան Եվրոպայում Մոսկվայի ծավալած գործունեությունն է: Գագաթնաժողովի նախօրեին Մերկելը քննադատել է Մոսկվայի գործողությունները: Գերմանիայի կանցլերը հայտարարել է, թե Ուկրաինայում Ռուսաստանի գործողությունները թուլացնում են փոխադարձ վստահությունը՝ Արևմուտքի և ՆԱՏՕ-ի անդամ արևելաեվրոպական երկրների հետ հարաբերություններում: «Երբ խոսքի և գործողությունների արդյունքում կասկածի տակ է առնվում միջազգային իրավունքն ու սահմանների անձեռնմխելիությունը, վստահությունն, իհարկե, կորչում է»,- այսօր երկրի խորհրդարանում հայտարարել է Անգելա Մերկելը: Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի հարաբերություններն այժմ գնահատվում են որպես վատթարագույնը՝ սառը պատերազմի ավարտից ի վեր, ինչը կապված է 2014-ին Ղրիմը բռնակցելու և Ուկրաինայի արևելքում Մոսկվայի ծավալած ռազմական գործողությունների հետ: Մերկելը նաև հայտարարել է՝ ստեղծված իրավիճակում Լեհաստանն ու ՆԱՏՕ-ի անդամ բալթյան պետություններն իրենց դաշնակիցների կողմից անվտանգության ապահովման «հստակ հավաստիացման» կարիքն ունեն: Նա, այդուհանդերձ, ընդգծել է, թե Արևմուտքը պետք է շարունակի Ռուսաստանի հետ երկխոսությունը: ՆԱՏՕ-ն պատրաստվում է Ռուսաստանի հետ երկարատև դիմակայության 2014թ. ՆԱՏՕ-ի Ուելսում կայացած գագաթնաժողովին դաշինքը ձեռք էր առնում միջոցներ, որոնք անմիջականորեն թելադրված էին նոր ծավալվող ճգնաժամով: Վարշավայում կայանալիք գագաթնաժողովին արդեն պետք է առաջադրվեն անվտանգության ամուր և կայուն կառույցի ստեղծման հիմքերը՝ նախատեսված Մոսկվայի հետ երկարատև դիմակայության համար: Ի՞նչ կարելի է ակնկալել Վարշավայի գագաթնաժողովից, այս հարցերին է փորձում պատասխանել Բրայան Ուիթմորը: Երկու տարի առաջ Հյուսիսատլանտյան դաշինքը վերադարձավ իր արմատներին: Կրկին կազմակերպության հիմնական առաքելությունը դարձավ անմիջականորեն իր անդամների պաշտպանությունը: Ներկայումս ՆԱՏՕ-ն հետևողական քայլեր է ձեռնարկում՝ միտված ռևանշիստական Ռուսաստանի զսպմանը: Նախորդ անգամ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների ղեկավարների հանդիպումը կայացել էր Նյուպորտում՝ 2014թ. սեպտեմբերին: Այդ գագաթնաժողովից ընդամենը մի քանի ամիս առաջ Ուկրաինայի արևելքում պայթեց ռազմական հակամարտությունն ու բռնակցվեց Ղրիմը: Արևմուտքի նկատմամբ Ռուսաստանի ագրեսիվ կեցվածքն այն ժամանակ նոր-նոր էր սկսել ձևավորվել: «Հիբրիդային պատերազմ» բառակապակցությունը դեռևս այնքան էլ հասկանալի չէր: Հուլիսի 8-9-ին Վարշավայում անցկացվելիք գագաթնաժողովի որոշումների ազդեցությունը տարածվելու է առաջիկա տասնամյակների վրա: Վարշավայի գագաթնաժողովը մեկնարկում է ծայրահեղորեն զգացմունքային մթնոլորտում, նաև կապված ԵՄ-ից դուրս գալու՝ Մեծ Բրիտանիայի որոշման հետ: Ի՞նչ սպասել վարշավյան գագաթնաժողովից Անկասկած, վեհաժողովում գերիշխող թեմա կդառնա Ռուսաստանի զսպումը և այդ երկրի հետ սահմանակցող՝ ՆԱՏՕ-ի անդամներին անվտանգության երաշխիքների տրամադրումը: «Եվրոպայում խաղաղությունը, անվտանգությունն ու ժողովրդավարության կայունությունն արդեն դադարել են առարկայական իրողություններ լինելուց»- «Atlantic Council»-ի վերջերս հրապարակած զեկույցում հայտարարել են ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ-ի նախկին լիազոր ներկայացուցիչ Նիկոլաս Բերնսը և Եվրոպայում ՆԱՏՕ-ի զորքերի նախկին գլխավոր հրամանատար Ջեյմս Ջոնսը: Երկու տարի առաջ Ուելսում որոշում էր կայացվել Էստոնիայում, Լատվիայում, Լիտվայում, Լեհաստանում և Ռումինիայում նոր ռազմակայաններ տեղակայելու և գերարագ արձագանքման ուժեր ձևավորելու մասին: Այդ ուժերը պետք է ընդունակ լինեն՝ երկօրյա ժամկետում օգնության հասնել վտանգի մեջ հայտնված՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրին: Սպասվում է, որ արևելյան թևերի հետագա ամրապնդման համար Վարշավայում որոշում կկայացվի Էստոնիայում, Լատվիայում, Լիտվայում և Լեհաստանում չորս ռազմական գումարտակ (յուրաքանչյուրում՝ 1000 զինվոր) տեղակայելու մասին: ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Գերմանիան համաձայնել են ստանձնել մեկական գումարտակի հրամանատարությունը: Թե որ երկիրը կստանձնի չորրորդի հրամանատարությունը, դեռևս պարզ չէ, սակայն, ՆԱՏՕ-ի ներկայացուցիչների խոսքով, առավել հավանական է համարվում Կանադայի դերակատարությունը: Միացյալ Նահանգների գլխավորած գումարտակը, ամենայն հավանականությամբ, կտեղակայվի Լեհաստանում, հավանաբար՝ «սուվալկի միջանցքի» անմիջական հարևանությամբ: Դա Լեհաստանի և Լիտվայի սահմանների արանքում ընկած՝ 100 կմ երկարությամբ մի հատված է՝ սեղմված Բելառուսի և ՌԴ Կալինինգրադի մարզի միջև: Ռազմական ստրատեգները մտահոգված են, որ զինված հակամարտության դեպքում Ռուսաստանը կարող է գրավել այդ միջանցքը՝ այդպիսով բալթյան հանրապետությունները կտրելով Դաշինքի անդամ երկրներից: Սպասվում է, որ Գերմանիայի գլխավորած գումարտակը կտեղակայվի Լիտվայում, Մեծ Բրիտանիայի գումարտակը՝ Էստոնիայում, իսկ չորրորդ գումարտակը՝ Լատվիայում: Բացի այս, Վաշինգտոնը համաձայնել է նաև 3500 զինծառայողներից բաղկացած ծանր բրիգադի տեղակայմանը, որը նախատեսված է լինելու ինչպես բալթյան տարածաշրջանի, այնպես էլ Բուլղարիայի և Ռումինիայի հետ համագործակցության համար: Իսկ ի՞նչ անել, եթե զսպման քաղաքականությունը չաշխատի Ռազմական վերլուծաբանների կարծիքով, ռուսների կողմից հարձակման դեպքում, բալթյան երկրների խոցելիությունը պայմանավորված է Հյուսիսային Եվրոպայի աշխարհագրությամբ՝ անկախ տարածաշրջանում ՆԱՏՕ-ի ցամաքային ուժերի զգալի ներկայությունից: Գալով Վարշավայում մեկնարկող գագաթնաժողովին, հիշեցնենք, որ դրա ընթացքում սպասվում է նաև Ուկրաինային համալիր օգնություն ցուցաբերելու վերաբերյալ միջոցառումների փաթեթի վավերացումը: Նշենք նաև, որ տեսանելի ապագայում ՆԱՏՕ-ի կազմի ընդլայնում չի նախատեսվում: Այդ հարցում բացառություն է կազմում Չեռնոգորիան, որը մայիսին արդեն ստորագրել է անդամակցության արձանագրությունը: Վարշավյան գագաթնաժողովին Չեռնոգորիան կմասնակցի դիտորդի կարգավիճակով: «Ընդլայնման առումով՝ դաշինքի բաց դռների քաղաքականությունն ուժի մեջ է մնում, սակայն, դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես են ՆԱՏՕ մուտք գործելու Վրաստանը, Մոլդովան և Ուկրաինան»,- վերջերս նման գրառում է արել Եվրոպայում ՆԱՏՕ-ի ուժերի գլխավոր հրամանատարի նախկին տեղակալ Ջոն ՄակՔոլը: Մետաքսյա Շալունց