Ինչու Հռոմի Պապը շեշտեց հայ և թուրք ժողովուրդների հաշտությունն ու ԼՂ-ում խաղաղությունը

«Ցեղասպանությունից բացի՝ այլ բառ չեմ իմացել» Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը և Հռոմի Պապը նաև վերահաստատեցին Հայոց ցեղասպանության ընդունումը: «Մենք երախտապարտ ենք, որ շնորհն ենք ունեցել միասին լինելու Հռոմի Սուրբ Պետրոսի տաճարում, հանդիսավոր պատարագի ժամանակ, 2015 թվականի ապրիլի 12-ին, որտեղ մենք մեր հանձնառությունն արտահայտեցինք հակադարձելու բռնության ու անհանդուրժողականության ցանկացած դրսևորում՝ վերակոչելով այն, ինչ արդեն հաստատվել էր Հովհաննես Պողոս Բ-ի և Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմից ստորագրված համատեղ հայտարարության մեջ, որ «մեկուկես միլիոն հայ քրիստոնյաների բնաջնջումն ընդհանրապես ընկալվում է իբրև Ի դարի առաջին ցեղասպանություն»: Շաբաթ երեկոյան Հռոմի Ֆրանցիսկոս Պապը խոսքով հանդես եկավ Երևանի Հանրապետության հրապարակում Համամիութենական (Էկումենիկ) արարողության և Խաղաղության աղոթքի ժամանակ` նշելով. «Չեմ կարողանում չմտածել այն սոսկալի փորձությունների մասին, որոնց միջով անցել է ձեր ժողովուրդը. ընդամենը մի դար է անցել Մեծ Եղեռնից, որ ձեզ պատուհասեց: Այս «սոսկալի և խելագար ջարդը» (Ուղերձ Սուրբ Պատարագի սկզբին հայածես հավատացյալների, 12 ապրիլի 2015թ.), այս անարդարության ողբերգական խորհուրդը, որ ձեր ժողովուրդը իր մարմնի վրա կրեց, միշտ տպավորված է մնում հիշողության մեջ և այրում է սիրտը: Ուզում եմ շեշտել, որ ձեր տառապանքները մեզ են պատկանում, «Քրիստոսի խորհրդավոր մարմնի անդամների տառապանքներն են» (ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՊՈՂՈՍ Բ, «Առաքելական նամակ հայ ժողովրդի Մկրտութեան 1700-ամեակի առիթով», «Ուսուցումներ ԻԴ», 1 [2001], 275); դրանք հիշելը ոչ միայն պատեհ է, այլև՝ պարտավորություն. բոլոր ժամանակների համար թող ազդակ դառնան, որպեսզի աշխարհը այլևս երբեք չընկնի այդպիսի սխալների հորձանքի մեջ»: Այնուհետև Հռոմի  Պապը ուշագրավ շեշտադրում արեց, որն առավելապես երկու ժողովուրդների հաշտության կոչ էր. «Սիրելի՛ երիտասարդներ, այս ապագան ձեզ է պատկանում. Ձեր մեծերի իմաստությունն ամբարելով՝ խաղաղարարներ դառնալու հնարավորությունն եք ունենում, ոչ թե ստատուս-քվոյի նոտարներ, այլ հանդիպման և հաշտության մշակույթի դրական գործիչներ: Աստված օրհնի ձեր ապագան և «պարգևի, որ հայ և թուրք ժողովուրդների հաշտության ուղին կրկին ձեռք առնվի, և խաղաղությունը տիրի Ղարաբաղում» (Պատգամ հայերին, 12 ապրիլի 2015թ.): Այնուհետև, Հռոմի Ֆրանցիսկոս Պապը այսօր Հայաստանի նախագահի նստավայրում խոսելով 1915-ի իրադարձությունների մասին գործածեց «ցեղասպանություն» բառը: «Այդ ողբերգությունը, ցավոք, գլխավորեց անցյալ դարի անմարդկային աղետների տխուր ցուցակը, որոնք իրականացվեցին ցեղապաշտական, գաղափարախոսական և կրոնական մոլորեցնող շարժառիթներով և որոնք մթագնեցին մարդասպանների միտքը, ովքեր նպատակադրվեցին ոչնչացնելու մինչև իսկ ամբողջ ժողովուրդներ։ Հարգանքի իմ տուրքն եմ մատուցում հայ ժողովրդին, ով լուսավորված Ավետարանի լույսով, նույնիսկ իր պատմության ամենաողբերգական պահերին, Քրիստոսի Խաչի և Հարության մեջ է գտել կրկին վեր հառնելու ուժը և արժանապատվությամբ վերսկսելու իր ուղին։ Սա ապացուցում է, թե որքան խորն են քրիստոնեական հավատքի արմատները և մխիթարության ու հույսի ինչ անհատնում գանձ են թաքցնում։ Մեր աչքի առաջ ունենալով անցյալ դարի ատելության, նախապաշարմունքի և տիրելու անսանձ փափագի պատճառած աղետաբեր հետևանքները, ի սրտե մաղթում եմ, որպեսզի մարդկությունը ունակ լինի դաս քաղելու այդ ողբերգական փորձառություններից, գործելու պատասխանատվությամբ և իմաստությամբ՝ նման սարսափների մեջ կրկին չընկնելու վտանգը կանխելու նպատակով։ Պետք է, հետևաբար, բազմապատկվեն բոլորի ջանքերը, որպեսզի միջազգային բանավեճերում գերակայությունը տրվի երկխոսությանը, խաղաղությանը հասնելու կայուն և անկեղծ պրպտումին, պետությունների միջև երկխոսությանը և միջազգային մարմինների վստահության մթնոլորտ կառուցելու մշտական ջանքերին՝ մնայուն համաձայնությունների հասնելու նպատակով։Բոլոր հայերի համախմբվածությունը և հարևան որոշ երկրների հետ լարվածությունը հաղթահարելուն ուղղված օգտակար ճանապարհներ գտնելու հարաճուն պարտավորվածությունը շատ ավելի կհեշտացնեն իրականացնելու այս կարևոր նպատակները՝ սկզբնավորելով Հայաստանի համար ճշմարիտ վերածննդի դարը», - ասաց Հռոմի Պապը: Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը Հայաստան կատարած ուղևորությունից վերադառնալիս ինքնաթիռում լրագրողներին պատմել է, որ հայերի ոչնչացման մասին ինքը ցեղասպանությունից բացի՝ այլ բառ չի իմացել մինչև Հռոմեա-կաթոլիկ եկեղեցու առաջնորդ ընտրվելը։ Պապին հարց են ուղղել Ցեղասպանության մասին՝ կապված այն բանի հետո, որ նա ուրբաթ Հայաստանի նախագահի նստավայրում ելույթի ժամանակ, շրջանցելով պատրաստի տեքստը, երկրորդ անգամ է արտասանել «Հայոց ցեղասպանություն» արտահայտությունը։ «Արգենտինայում, երբ խոսում էին հայերի ոչնչացման մասին, մշտապես օգտագործել են «ցեղասպանություն» բառը, և Բուենոս Այրեսի մայր տաճարում մենք տեղադրել ենք խաչքար՝ ի հիշատակ հայերի ցեղասպանության։ Ես այլ բառ չեմ իմացել։ Երբ ես եկա Հռոմ, լսեցի այլ բառակապակցություն՝ «Մեծ եղեռն», և ինձ ասում էին, որ ցեղասպանություն բառը վիրավորական է։ Բայց ես միշտ խոսել եմ երեք ցեղասպանությունների մասին, որոնք եղել են անցած դարում՝ հայերի ցեղասպանությունը, Հիտլերի ու Ստալինի ցեղասպանությունները»,- ասել է Հռոմի պապը։ «Անցած տարի, երբ ես պատրաստվում էի Սուրբ Պետրոսի տաճարում հիշատակի միջոցառումներին, տեսա, որ Սուրբ Հովհաննես Պողոս II-ն օգտագործել է այդ բառը, և ես մեջբերեցի նրան։ Դա լավ չընդունվեց, թուրքական կառավարությունը հայտարարություն արեց՝ հետ կանչելով իր դեսպանին Անկարա, որը վերադարձավ մի քանի ամիս անց»,- նշել է հովվապետը։ «Իմ ելույթում չկար այդ բառը, սակայն այն բանից հետո, երբ ես լսեցի Հայաստանի նախագահի ելույթի տոնը, իմ կողմից շատ տարօրինակ կհնչեր, եթե ես չասեի այն, ինչ մեկ տարի առաջ»,- հավելել է Ֆրանցիսկոս պապը։ Անկարան վրդովված է, իսկ Վատիկանը նշում է, որ Հռոմի Պապը աղոթել է թուրքերի ու հայ ժողովրդի միջև հաշտության համար Թուրքիայի փոխվարչապետ Նուրեթին Չանըքլին դատապարտել է Հայոց ցեղասպանության մասին Հռոմի Պապի Հայաստանում հնչեցրած հայտարարությունները: Նրա պնդմամբ, Թուրքիան ափսոսում է Ֆրանցիսկոս պապի այդ մեկնաբանությունների համար, քանի որ «դրանք բնորոշ են խաչակրաց արշավանքների մտածելակերպին»: Մինչդեռ Էջմիածնում լրագրողների հետ ճեպազրույցի ժամանակ Սուրբ Աթոռի մամուլի գրասենյակի տնօրեն Ֆեդերիկո Լոմբարդին արձագանքեց Թուրքիայի փոխվարչապետի հայտարարությանն այն մասին, թե Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Հռոմի Պապի հայտարարությունը բնորոշ է «խաչակրաց արշավանքի մտածելակերպին»: «Հռոմի Պապը երկխոսության, խաղաղության կամուրջներ գցելու ուղու մասին է խոսում: Եթե ինչ-որ մեկն ուշադիր լսում ու կարդում է նրա ասածը, չի գտնի ոչինչ դրանում` մեկնաբանելու որպես «խաչակրաց ոգի», ասել է Լոմբարդին: «Ես կարող եմ հորդորել ճիշտ կարդալ ու ընկալել Պապի ասածն ու գրածը: Ես հասկանում եմ՝ խնդիրների, լարվածության վերաբերյալ կան այլ պատկերացումներ, բայց նրա ասածը ժողովուրդների միջև հիմքեր գցելուն է ուղղված: Նա աղոթել է հանուն դրա: Նա որևէ խոսք չի արտահայտել թուրք ժողովրդի դեմ, նա խոսել է թուրքերի ու հայ ժողովրդի միջև հաշտության մասին»,- նշեց Սուրբ Աթոռի ներկայացուցիչը: Այսպիսով, Հռոմի Պապը, թեև նորից խոսեց Հայոց Ցեղասպանության և Ղարաբաղյան խնդրի մասին, այնուամենայնիվ, նա կոչ արեց խաղաղության համար, հայ և թուրք ժողովուրդների հաշտության համար: Տարածաշրջանում հարատև խաղաղությունն, իհարկե, միայն հաշտության ֆոնին է հնարավոր, բայց վստահաբար, դա Հռոմի Ֆրանցիսկոս Պապի մաղթանքն էր ու կոչը, որին հասնելն այսօր թվում է առավել քան երբեք անիրականանալի: Միայն պաշտոնական Անկարայի արձագանքը` Հռոմի Պապի ելույթին, արդեն իսկ դրա վկայությունն է: Մետաքսյա Շալունց