Սերժ Սարգսյանը` ԵՄ-ին. չհավատալ Էրդողանին, չվախենալ նրա զայրույթից

Կարո՞ղ է իրավիճակն այսօր անսպասելիորեն փոխվել Այսօր Բունդեսթագում քվեարկության կդրվի Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող աղմկահարույց բանաձևը, որը սպառնում է լուրջ վնաս հասցնել ՆԱՏՕ-ի անդամ երկու երկրների հարաբերություններին: Այսօր քվեարկվելիք բանաձևը կազմել են Գերմանիայի ձախերի և աջերի իշխող կոալիցիան և ընդդիմադիր «կանաչները»: Անգելա Մերկելի խոսնակի փոխանցմամբ, թեև կանցլերը համամիտ է իր կուսակցության դիրքորոշմանը, թե 101 տարի առաջ Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային սպանդը պետք է ցեղասպանություն որակել, նա չի պատրաստվում մասնակցել քվեարկությանը: Այսպիսով, Անգելա Մերկելն ու արտգործնախարար Ֆրանկ-Վալտեր Շտայնմայերը թեժ քննարկմանը ներկա չեն լինի, երկուսն էլ հայտարարել են, թե աջակցում են փաստաթղթին, սակայն քվեարկությանը չեն գա՝ ավելի վաղ ծրագրված հանդիպումների պատճառով: Հիշեցնենք, որ անցյալ տարի Գերմանիայի նախագահը՝ Յոախիմ Գաուքը Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ իր խոսքում օգտագործել է ցեղասպանություն բառը։ Նախկինում Գերմանիան հայերի 1915թ. կոտորածները բնորոշելու համար խուսափում էր այդ եզրույթի գործածումից։ Քվեարկությունից ժամեր առաջ պաշտոնական Անկարան ամենաբարձր՝ նախագահի ու վարչապետի մակարդակով կրկին նախազգուշացրեց՝ եթե փաստաթուղթն ընդունվի, Թուրքիան կվերանայի Գերմանիայի հետ քաղաքական, ռազմական ու տնտեսական կապերը: Վերլուծաբանները փաստում են, որ երկկողմ հարաբերություններից բացի, բանաձևը վտանգի տակ կդնի նաև կանցլեր Մերկելի և ողջ Եվրոպայի համար խիստ կարևոր գործարքը՝ միգրանտների ապօրինի ներհոսքը կանխելու վերաբերյալ: Թերևս, հենց այդ պատճառով գերմանացի օրենսդիրները անցած մեկ տարում արդեն երկու անգամ հետաձգել են վիճահարույց քվեարկությունը: Չի բացառվում, որ այդ սցենարը կրկնվի նաև այսօր և իրավիճակն անսպասելիորեն փոխվի այսօրվա ընթացքում: Փախստականների հարցն ու Բունդեսթագի բանաձևը պետք չէ կապել իրար «Գերմանիան հզոր երկիր է, Բունդեսթագի ձայնը աշխարհում ամենուր լսելի է», նման հայտարարություն է արել Սերժ Սարգսյանը` Bild-ին տված հարցազրույցում` շեշտելով, որ փախստականների հարցն ու Բունդեսթագի բանաձևը պետք չէ կապել իրար հետ: Սերժ Սարգսյանը Բունդեսթագի որոշումից մեկ օր առաջ, ի վերջո, պատասխանեց Անկարայի ուժգին սպառնալիքներին` ուղղված Գերմանիայի օրենսդիրներին: «Արդարացի չէ, որ Հայոց ցեղասպանությունը չանվանվի ցեղասպանություն միայն այն պատճառով, որ մեկ այլ երկրի ղեկավար դրանից կզայրանա: Գերմանական Bild-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է Սերժ Սարգսյանը՝ պատասխանելով հարցին, թե ի՞նչ կլինի, եթե Ռեջեփ Էրդողանը Բունդեսթագի բանաձևից հետո փախստականների հարցով ԵՄ-ի հետ համաձայնությունը տապալի: «Ես այնպիսի զգացողություն ունեմ, որ այդ համաձայնությունը շատ երերուն հիմքի վրա է կառուցված, իսկ այնպիսի գործընկերոջ հետ, ինչպիսին Թուրքիան է, դժվար կլինի այն իրականացնել երկարաժամկետ հեռանկարում»,- ասել է Սարգսյանը: Անդրադառնալով դիտարկմանը, թե որոշ գերմանացի քաղաքական գործիչներ ձեռնպահ են մնում բանաձևի օգտին քվեարկելուց՝ վախենալով Թուրքիայի նախագահի քաղաքական վրեժից, շեշտել է՝ «Գերմանացի քաղաքական գործիչներից ոչ ոք չի հերքում, որ դա ցեղասպանություն էր, որը 101 տարի առաջ դարձավ 20-րդ դարի առաջին համակարգված ցեղասպանությունը: Անգամ նրանք, ովքեր հիմա հանկարծ դեմ են բանաձևին, չեն վիճարկում դա: Ես կարծում եմ, որ գերմանացի քաղաքական գործիչների համար համամարդկային արժեքներն ավելի կարևոր պիտի լինեն, քան կարճաժամկետ քաղաքական շահերը: Շատ երկրներ, այդ թվում՝ Ֆրանսիան, արդեն նման բանաձևեր են ընդունել»: Սերժ Սարգսյանը նաև ասել է, թե չի հասկանում Էրդողանի սուր արձագանքից վախեցող քաղաքական գործիչներին: «Գերմանիան հզոր երկիր է, և Բունդեսթագի ձայնը աշխարհում ամենուր լսելի է: Եվ հենց այդ պատճառով Գերմանիան առանձնահատուկ պատասխանատվություն է կրում ու իրավունք չունի բարոյական հարցերում, ինչպիսին, օրինակ, արժեքները պաշտպանելն է, զիջումների գնալ: Երբ կարճաժամկետ քաղաքական շահերի պատճառով մեկ անգամ զիջումների են գնում, ապա դա կրկնվում է նորից ու նորից: Եվ դա վատ է ոչ միայն Գերմանիայի համար, այլև Եվրոպայի և ամբողջ աշխարհի»,- հավելել է ՀՀ նախագահը: Նրա խոսքով՝ Թուրքիայի և ԵՄ-ի միջև փախստականների հարցով համաձայնության հնարավոր տապալումն ու Բունդեսթագում հայերի ցեղասպանության ճանաչման բանաձևի քվեարկությունը պետք չէ կապել իրար հետ: «ԵՄ-ն չպետք է կուրորեն հավատա Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանին՝ փախստականների խնդրի կարգավորման հարցում, այլ պետք է սեփական լուծումները փնտրի»,- ասել է Հայաստանի նախագահը: Պատասխանելով հարցին` արդյոք ԵՄ-ն կարո՞ղ է վստահել Թուրքիայի նախագահին, Ս.Սարգսյանը նշել է, որ չի կարող խոսել ԵՄ անունից, բայց իր սեփական փորձից ելնելով կարող է ասել՝ «ոչ, մենք չենք հավատում Էրդողանին»: Նա հիշեցրել է, որ հենց Էրդողանն է արգելափակել հայ-թուրքական հաշտեցման ցյուրիխյան համաձայնագրերի վավերացումը Թուրքիայի խորհրդարանում: Անկարան ամենաբարձր մակարդակով Գերմանիային զգուշացնում է Թուրքիան ամենաբարձր՝ երկրի նախագահի մակարդակով զգուշացրել է Գերմանիային Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու հետևանքների մասին։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը հայտարարել է, որ դա վնաս կհասցնի Գերմանիայի և Թուրքիայի երկկողմ դիվանագիտական, տնտեսական, առևտրային, քաղաքական և ռազմական կապերին, նշելով, որ երկու երկիրն էլ՝ Գերմանիան և Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ են։ Էրդողանն ասել է, թե այդ ամենը կվերանայվի։ Միջազգային լրատվամիջոցները հայտնում են, որ հայտարարությունից առաջ Էրդողանը հեռախոսազրույց է ունեցել Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի հետ՝ հայտնելով իր մտահոգությունները օրինագծի կապակցությամբ։ «Անադոլու» գործակալության փոխանցմամբ, Մերկելի հետ հեռախոսազրույցում Էրդողանն ընդգծել է, որ անհրաժեշտ է ողջամտություն ցուցաբերել և խորհրդարանի այդ քննարկումներին խելամտորեն մոտենալ։ Գերմանիայի կառավարության խոսնակը հաստատել է, որ Էրդողանը և Մերկելը հեռախոսազրույց են ունեցել՝ ասելով, որ նրանք քննարկել են նաև միգրանտների հարցով Թուրքիա-Եվրամիություն համաձայնությունների իրականացումը։ Երկու երկրների հարաբերություններից բացի, նշում է «Ռոյթերզ»-ը, նաև մտահոգություններ կան, որ Բունդեսթագի կողմից օրինագծի ընդունումը կարող է լարվածություն առաջացնել Գերմանիայում ապրող ազգությամբ թուրք մոտավորապես 3.5 միլիոն բնակիչների շրջանում։ «Գերմանիայի խորհրդարանում Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունումը բացասական անդրադարձ կունենա թուրք-գերմանական հարաբերությունների վրա», - հայտարարել է Թուրքիայի նորընտիր վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը: Վարչապետի խոսքով՝ միանգամայն սխալ է պատմական հարցերը քաղաքական գործիքի վերածելը․ «Մենք ոչինչ չունենք թաքցնելու: Թող ուսումնասիրվի բոլոր երկրների պատմությունը, թող ի հայտ բերվեն կողմերի սխալները, բայց սա պատմաբանների գործն է»: Նա նաև ընդգծել է, որ Թուրքիան չի ուզում «փչացնել Գերմանիայի հետ հարաբերությունները, սակայն անցանկալի օրինագծի ընդունման պարագայում նման շրջադարձը անխուսափելի կդառնա»: Թամար Բագրատունի