Կյանքը կորոնավիրուսից հետո. անդունդի և նոր իրականության առերեսումը հեշտ չի լինելու

 Կորոնավիրուսն աշխարհում ստեղծել է ոչ միայն առողջական ու տնտեսական ճգնաժամ, այլև դարձել է հետազոտական լրջագույն խոչընդոտ: Աշխարհի առաջատար հետազոտական և վերլուծական կենտրոնները խուսափում են գնահատականներ տալ

ու կանխատեսումներ անել վիրուսի ազդեցության չափերի ու հետևանքների մասին: Միակ բանը, որի շուրջ բոլորի կանխատեսումները համընկնում են, այն է, որ կորոնավիրուսը փոխել է աշխարհը, և կորոնավիրուսից հետո մարդկությունը առաջնորդվելու է կյանքի նոր կանոններով: Ռուսաստանի Տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոցի ռեկտոր Յարոսլավ Կուզմինովը RBC կայքում հոդված է հրապարակել` << Վարակային հեղափոխություն. ինչպես համավարակը կփոխի մեր աշխարհը>> վերնագրով: Ռուս գիտնականը հետաքրքիր դիտարկումներ է ներկայացրել բիզնեսի, աշխատատեղերի, գործազրկության և պետության նոր ֆունկցիայի մասին` հետկորոնավիրուսային աշխարհում:

Ըստ Կուզմինովի` վերջին 30 տարիների ընթացքում համաշխարհային տնտեսությունում տեղի են ունեցել մի քանի գլոբալ ճգնաժամեր, սակայն դրանցից ոչ մեկը չի փոխել մեր կյանքն այսքան սրընթաց։ Կորոնավիրուսի համավարակը մեծ արագությամբ քանդում է տրանսպորտային և արտադրական շղթաները, ստիպում է պետություններին վերադարձնել սահմանները և վերափոխել առանցքային հասարակական ինստիտուտները, համալսարաններն արագորեն անցնում են հեռավար ուսուցման։ Բայց սա քայլ չէ դեպի անդունդ, սա ուղի է դեպի նոր իրականություն, որը հիմնվում է տեխնոլոգիական հեղափոխության, 4.0. ինդուստրիայի ձեռքբերումների վրա։ Սակայն այս ճանապարհը հեշտ չի լինելու։

Կրճատվող աշխատատեղեր
Ընկերություններն այս ընթացքում հասկացան, որ կարևորը աշխատանքի արդյունքն է: Պետք չէ վերահսկել, թե ով ինչ շորով կամ որ ժամին եկավ աշխատանքի, երբ գնաց ընդմիջման, փոխարենը պետք է արդյունք պահանջել, ինչով պայմանավորված` աշխատանքային հարաբերությունների նոր մոդելի ենք ականատես լինելու. <<Հազարավոր ընկերություններ ամբողջ աշխարհում տեղափոխում են իրենց աշխատակիցներին հեռահար աշխատանքի։ Գրասենյակից դուրս աշխատելու միտումը, որը ակտիվորեն քննարկվում էր վերջին տարիներին, մեկ վայրկյանում իրականություն դարձավ միլիոնավոր աշխատակիցների համար ամբողջ աշխարհով։ Ամենայն հավանականությամբ, այս հարկադրված փորձարկումը հաջողված կլինի, ինչը միանշանակ կբերի աշխատանքի շուկայի վերաձեւավորմանը եւ, հետեւաբար, նոր սոցիալական մարտահրավերների առաջացմանը։ Գլխավորը, ինչին բերում է գրասենյակում գործող աշխատակիցների թվի կրճատումը, ծախսերի տնտեսումն է>>,- գրում է գիտնականը:
Ավելորդ կդառնան ուռճացված գլխամասային գրասենյակները, և գրասենյակային աշխատակիցների թիվը կարող է կրճատվել մեկ երրորդով։Հարց կառաջանա` ինչպես վարվել չպահանջված մարդկանց հետ։

Առևտուրը և սպասարկումը կդառնա օնլայն
Ռուսական ամենահայտնի տնտեսագիտական բուհի ռեկտորը կանխատեսում է, որ ճգնաժամն էական փոփոխություններ կմտցնի մանրածախ առեւտրում։ << Ինտերնետ առեւտուրը վերջնականապես դուրս կմղի դասականը՝ վերջինիս թողնելով միայն առանձին հատվածներ՝ թանկարժեք բուտիկների կամ սուպերմարկետների տեսքով։ Սակայն զուգահեռաբար կտրուկ կաճի առաքման ինդուստրիան, այն կդառնա ավելի հարմարավետ եւ ճշգրիտ, չէ՞ որ մարդիկ չեն համաձայնվի իրենց ժամանակի հաշվին ժամերով սպասել պատվերներին։ Կմանրամասնվի հագուստի եւ կոշիկների չափի համակարգը, չափումը կկատարվի պարզ թվային ձեւաչափով. նման վիրտուալ գործիքներ արդեն մշակված են։
Քաղաքներին սպասում է գրասենյակային եւ առեւտրային անշարժ գույքի պահանջարկի իջեցում, այդ շուկաները կնեղանան համապատասխանաբար 25%-ով եւ 50%-ով։ Առեւտրի կենտրոնների ճակատագիրն է՝ դառնալ ընտանեկան զվարճանքների կենտրոններ, ֆուդկորտեր եւ քովորքինգներ։
Տնտեսումն առեւտրային տարածքների եւ մասամբ վաճառողների վրա կիջեցնի ծախսերը 20-30%-ով՝ անգամ հաշվի առնելով առաքման համակարգի վրա աճող ծախսերը>>,- գրում է նա։

Պետության դերը
Աշխատանքի շուկայում տեկտոնական տեղաշարժերը կարող են հանգեցնել սոցիալական հարաբերությունների բոլորովին այլ կառուցվածքի:
Աշխատանքը կորցրած մարդկանց խնդիրներով ստիպված կլինի զբաղվել պետությունը։ Վերջինիս սպասում է իսկական վերաբեռնում։
Եթե կորոնավիրուսով պայմանավորված ճգնաժամը տեւի մեկ տարուց ավելի, աշխարհի շատ երկրների հասարակական գիտակցության մեջ կայունության քաղաքականությունն ավելի կարեւոր կդառնա, քան աճի քաղաքականությունը։ Պետությունը պահանջված կլինի առաջին հերթին որպես երաշխավոր, կայունության ապահովման մեխանիզմ։ Պետության արժեքի նման բարձրացումը պայմանավորված կլինի մարդկանց բարձր պատրաստակամությամբ՝ ենթարկվել իրեն, ճգնաժամային իրավիճակում հրաժարվել իրենց իրավունքների մի մասից։

Պատրաստեց` Հայկ Դավթյանը