6 ժամանոց բանակցություններ, հրադադար՝ կեսգիշերից

Երեկ կայացան Ռուսաստանի ու Թուրքիայի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինի ու Ռեջեփ Էրդողանի՝ սպասված հանդիպումը, որը շուրջ 6 ժամ է տևել: Բանակցությունների օրակարգում են իրավիճակը Սիրիայի Իդլիբ նահանգում և ընդհանրապես ռուս-թուրքական հարաբերությունները։ Ռուսաստանն ու Թուրքիան համաձայնվել են հինգշաբթի օրը կեսգիշերից սկսել հրադարար Իդլիբում։ Կողմերը նաև եկել են համաձայնության Իդլիբում արևմուտքն արևելքի հետ կապող անվտանգության միջանցք հաստատելու և այնտեղ մարտի 15-ից համատեղ հսկողություն հաստատելու շուրջ։

Կողմերը հայտարարեցին, որ հարկավոր է ավելին անել միմյանց միջև հարաբերությունների վատթարացումը կանխելու ուղղությամբ։ Մինչև վերջին ճգնաժամը, Պուտինն ու Էրդողանը կարողացել են համակարգել իրենց հետաքրքրությունները Սիրիայում, չնայած այն հանգամանքին, որ Մոսկվան աջակցում է Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ Ասադին, Անկարան՝ Սիրիայի կառավարության թշնամի ուժերին։
Վերջին հաղորդագրությունների համաձայն, Իդլիբում սիրիական ուժերի կողմից սկսված ռազմական գործողությունների արդյունքում հինգշաբթի օրը սպանվել է թուրք ևս մեկ զինվորական, փետրվար ամսից ի վեր թուրքական կողմի կորուստների թիվը հասցնելով 59-ի։

Այն բանից հետո, երբ Թուրքիան մի քանի օր առաջ կործանեց Սիրիային պատկանող մի քանի ռազմաօդանավ, Մոսկվան նախազգուշացրեց Անկարային, որ վերջինիս ռազմաօդանավերի թռիչը Սիրիայի օդային տարածքում չի կարող լինել անվտանգ։ Սա թվաց ռազմական ուժ կիրառելու հնարավորության մասին սպառնալիք։ Այնպես որ, Իդլիբը դարձել է ռուս-թուրքական հարաբերությունները ճշտելու միջոց։
Ինչպես վերլուծաբաններից շատերն են ասում, Թուրքիան չի կարող թույլ տալ ռազմական բախում միջուկային տերություն համարվող Ռուսաստանի հետ, որքան էլ Էրդողանը Թուրքիայում հանդես գա նման հռետորաբանությամբ։ Սակայն Թուրքիան ունի Ռուսաստանի հետ սակարկելու համար ամուր դիրքեր։ Առաջին հերթին խոսքը թուրքական նեղուցներով իր զորքերին դեպի Սիրիայի իր ռազմաբազաները տեղափոխելու Ռուսաստանի իրավունքի մասին է։ Մոսկվան նաև հույս ունի Արևմուտքի հետ Թուրքիայի լարված հարաբերություններն օգտագործել իր օգտին։ Հիշեցնենք, որ այդպես Ռուսաստանին հաջողվեց իր արտադրության հրթիռային պաշտպանության համակարգեր վաճառել Թուրքիային, որը դարձավ Ռուսաստանից նման զենքեր գնած ՆԱՏՕ-ի առաջին անդամ պետությունը։

Կողմերի միջև հնարավոր փոխզիջումներից կարող է լինել M5 մայրուղին, եթե այն լիովին անցնի Բաշար ալ Ասադի ուժերի վերահսկողության ներքո, որը մայրաքաղաք Դամասկոսը առևտրային մայրաքաղաք Հալեպին միացնելով, կարևոր պայման է համարվում Ասադի ուժերի համախմբման համար։ Պուտինը դրա դիմաց կարող է ընդունելի համարել թուրք-սիրիական սահմանում Անկարայի աջակցությունը վայելող զինյալների ներկայությունը, և նույնիսկ կարող է կասեցնել Իդլիբի վրա լիակատար վերահսկողություն սահմանելու Ասադի ջանքերը, չնայած այն հանգամանքին, որ Ասադը շարունակում է հայտարարել, թե մինչև մյուս հատվածներում հարցերը լուծելը, իր ուժերը Իդլիբը մաքրելու են ապստամբ ուժերից։

Վլադիմիր Պուտինը բանակցությունները սկսելիս նախ ցավակցություն էր հայտնել Ռեջեփ Էրդողանին Իդլիբում թուրք զինվորականների մահվան կապակցությամբ՝ ընդգծելով, թե սիրիական բանակը հատուկ չի կրակել թուք զինվորականների ուղղությամբ և չգիտեր՝ որտեղ են գտնվում նրանք։

Կրեմլում Ռուսաստանի և Թուրքիայի նախագահները հայտարարել են, որ բարձր են գնահատում ռուս-թուրքական այսօրվա հարաբերությունները և չեն ցանկանում, որ իրավիճակն Իդլիբում վնասի դրանք։ Էրդողանն ու Պուտինը բանակցել են երկուսով երեք ժամից ավելի, քիչ առաջ նրանց են միացել նաև երկու պետությունների կառավարությունների ներկայացուցիչները։
Էրդողանի հետ Մոսկվայում էին գտնվում Թուրքիայի արտաքին գործերի, պաշտպանության և ֆինանսների նախարարները, ինչպես նաև Թուրքիայի հետախուզության ղեկավարը։

Պուտին-Էրդողան հանդիպումից առաջ Ռուսաստանն ուժեղացնում էր իր ռազմական ներկայությունը Սիրիայում, նավերի և ցամաքային զորքերի ակտիվ տեղաշարժ էր նկատվում։ Այս մասին հայտնում է «Ռոյթերզ» գործակալությունը, իսկ ռուսական աղբյուրները հայտնում էին, որ գրոհայինները, ում աջակցում է Անկարան, բանակցությունների պահին Իդլիբում շարունակում են իրենց գրոհները և կրակում են սիրիական բանակի ուղղությամբ։

Էրդողանի հետ բանակցություններից մեկ օր առաջ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն անսպասելիորեն հրավիրել էր Իդլիբի շուրջ իրավիճակի և ռուս-թուրքական հարաբերություններին նվիրված Անվտանգության խորհրդի նիստ։ Այս մասին ՏԱՍՍ-ին հայտնել էր Պուտինի մամուլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը։

Կրեմլի խոսնակը նաև ասել է, թե Էրդողանի հետ հանդիպմանը Պուտինը նախատեսում է նաև միջազգային հեռախոսազրույց ունենալ, թե ում հետ, Պեսկովը չի ասել։ Թուրքիայի նախագահն էլ Մոսկվա մեկնելուց առաջ հայտնել էր, որ Պուտինի հետ բանակցություններից հետո տեղի կունենա մամուլի ասուլիս։

Պուտին-Էրդողան մոսկովյան հանդիպումից առաջ «Ռոսիա 24» հեռուստաընկերությունը զրուցել է Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադի հետ, ով հայտարարեց, թե թուրքերն ու սիրիացիները բարեկամ ժողովուրդներ են, և միմյանց հետ պատերազմելու պատճառ չկա։ Միաժամանակ, Ասադը ռուսական հեռուստաընկերության եթերում պնդել է, որ Էրդողանն Իդլիբում հարձակում է սկսել Միացյալ Նահանգների թելադրանքով, և սիրիական զորքերն, այնուամենայնիվ, առաջ են գնալու, իսկ Իդլիբից հետո էլ մտադիր են նաև գրավել արևելյան շրջանները։

Ահա Էրդողանն ու Պուտինը պայմանավորվեցին հրադադար հաստատել Իդլիբում: «Ճգնաժամային իրավիճակներում ձեռք բերվող համաձայնություններին ապավինելով միշտ կարողացել ենք հաջողել հաշտության հասնելու գործը։ Կարողացել ենք լուծումներ գտնել։ Այսօր էլ այդպես եղավ»,- ասուլիսում հայտարարեց Պուտինը։ «Նախ ամենակարճ ժամկետներում հրադադար ենք հաստատելու։ Այնուհետև անհապաղ ձեռնամուխ ենք լինելու անել այն ամենը, ինչը որոշել ենք միասին», իր հերթին հավելեց Թուրքիայի նախագահը։

Գիշերը ժամը 00։01-ից ուժի մեջ է մտնել Պուտինի ու Էրդողանի հաստատած հրադադարի ռեժիմը։

Մետաքսյա Շալունց