Նոր կռվան
ՀԱԿ առաջնորդ, առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հանդես է եկել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչման նախաձեռնության վերաբերյալ գնահատականով, որտեղ ճիշտ է համարել ճանաչումից զերծ մնալու իշխանությունների դիրքորոշումը՝ ասելով, որ միակողմանի ճանաչումը՝ առանց որևէ միջազգային կառույցի կամ գեթ մեկ գերտերության աջակցության, կլինի շատ վտանգավոր: Ասել է թե, Տեր-Պետրոսյանը, ով վերջերս անթաքույց աջակցություն է հայտնում Սերժ Սարգսյանին, հանդես է եկել իշխանությունների դիրքորոշման հիմնավորմամբ։ Տեր-Պետրոսյանը հայտարարում է, որ աշխարհը վաղ թե ուշ ճանաչելու է Ղարաբաղի անկախությունը, սակայն սրան զուգահեռ՝ նա կոչ է անում շարունակել բանակցությունները մադրիդյան սկզբունքների շրջանակում։ <<Ուստի Հայաստանն իր գործողություններով (խոսքը մասնավորապես Ղարաբաղը միակողմանիորեն ճանաչելու գաղափարի մասին է) ոչ թե պետք է շեղվի կարգավորման ընդհանուր տրամաբանությունից, այլ ընդհակառակը, ամբողջապես ներգրավվի Մինսկի խմբի բանակցային գործընթացում եւ կառուցողաբար ձգտի հասնել իր նպատակին, քանի որ, ինչպես արդեն նշվեց, այդ գործընթացի օրակարգում քննարկվող փաստաթուղթը պարունակում է Ղարաբաղի անկախության ձեռքբերման անհրաժեշտ իրավական հիմքերը։ Այս առումով գնահատելի եմ համարում, որ Հայաստանի իշխանությունները, Ղարաբաղի ղեկավարության համամտությամբ, ողջամտորեն խուսափեցին որոշ խորհրդարանականների անհաշվենկատ նախաձեռնությանը տուրք տալու գայթակղությունից։ Միակողմանի ճանաչումը, եթե այն ապահովագրված չէ միջազգային կազմակերպությունների (ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի) կամ գերտերություններից մեկ-երկուսի աջակցությամբ, հղի է անկանխատեսելի ու աղետալի հետեւանքներով, որոնք այնքան ակնհայտ են, որ հարկ չկա անգամ թվարկելու։ Ազգային փոքրամասնությունների անկախացման բոլոր հաջողված դեպքերը (Էրիտրեա, Արեւելյան Թիմոր, Կոսովո, Հարավային Սուդան, Ղրիմ, Աբխազիա, Հարավային Օսեթիա) տեղի են ունեցել բացառապես այդպիսի աջակցության առկայության շնորհիվ։ Հետեւաբար, քանի դեռ Հայաստանը զուրկ է միջազգային կազմակերպությունների կամ թեկուզ մեկ գերտերության աջակցությունից, պետք է զերծ մնալ Ղարաբաղի անկախությունը միակողմանիորեն ճանաչելու խելահեղ մտքից>>, կարծում է առաջին նախագահը։ Պաշտոնական Երևանն արդեն իսկ հայտարարել է, որ չի գնա ճանաչման, քանի դեռ լայնամասշտաբ նոր գրոհ չկա, այս համատեքստում առաջին նախագահի աջակցության նպատակահարմարությունն այնքան էլ հասկանալի չէ: Ի դեպ, եթե ՀՀ իշխանություններն իսկապես հակված լինեին ճանաչելու, այլ ոչ թե ճանաչման սպառնալիքով միջազգային հանրությանը որոշակի մեսիջ հղելը, ապա վստահաբար այդ նախագիծն օրակարգ կբերվեր ոչ թե ընդդիմադիր պատգամավորներ Հրանտ Բագրատյանի ու Զարուհի Փոստանջյանի կողմից, այլ հենց իշխանության։ Տեր-Պետրոսյանը , սակայն, հայտարարում է նոր դոկտրինի անհրաժեշտության մասին՝ «անջատում հանուն փրկության»: <<Կարգավորման գործընթացում հաջողության հասնելու համար, բացի Մադրիդյան սկզբունքներում ամրագրված ինքնորոշման հանրաքվեի գաղափարի հետապնդումից, հայկական դիվանագիտությունը պարտավոր է օգտագործել նաեւ Ղարաբաղի անկախության անհրաժեշտության հիմնավորման չափազանց կարեւոր մի այլ կռվան։ Խոսքը վերաբերում է միջազգային իրավունքի բնագավառում վերջին տասնամյակների ընթացքում ակտիվորեն մշակվող, այսպես կոչված, «անջատում հանուն փրկության» (remedial secession) դոկտրինին, որի էությունը հետեւյալն է։ Երբ որեւէ պետություն, իշխանությունների մակարդակով ռասայական, ազգային, կրոնական եւ այլատյացության հողի վրա սիստեմատիկաբար ոտնահարում է իր կազմում գտնվող էթնո-տերիտորիալ փոքրամասնության քաղաքացիական իրավունքները, դիմում բռնությունների, սպառնում բնաջնջմամբ կամ տեղահանությամբ, ապա միջազգային հանրությունը, այլեւս անհնարին համարելով տվյալ ժողովուրդների համակեցությունը, պարտավոր է հարկադրաբար, հանուն փոքրամասնության գոյության պահպանման, անջատել նրա զբաղեցրած տարածքը տվյալ պետությունից>>։Ինչ խոսք, առաջին նախագահի առաջարկած նոր կռվանը անհամեմատելի կենսունակ է ու խելամիտ։ Ի վերջո, ի՞նչ է տալու միակողմանի ճանաչումը Արցախին ու Հայաստանին, եթե Աստված մի արասցել,ինչ տարբերություն պատերազմը հրահրվելու է ճանաչված, թե չճանաչված Արցախի՞ դեմ։ Անշուշտ, ոչ պակաս լուրջ ռիսկեր են առկա ներկայիս իրավիճակի պահպանման դեպքում: Սակայն, եթե չկա գոնե մեկ պետության աջակցություն, ապա այլ ճանապարհ, քան կղզիացումն է, դժվար է պատկերացնել։ Արդյոք մեր արտաքին դիվկորպուսի պոտենցիալը թույլ է տալու լծվել նոր դոկտինի իրագործմանը, սա է խնդիրը։ Անի Սահակյան
Հետևեք մեզ Viber-ում
