Նոր բախում. Ռուս-թուրքական զորքերը՝ ճակատ-ճակատի

Էրդողանն ու Պուտինն ամիսներ առաջ եղբայրության ու բարեկամության խոստումներ էին տալիս միմյանց, այսօր՝ լիովին այլ իրավիճակ է ստեղծվել:

Թուրքիայի նախագահը նախօրեին հայտարարել է, թե մարտի 5-ին հանդիպելու է Ռուսաստանի առաջնորդ Վլադիմիր Պուտինին` քննարկելու Իդլիբում ստեղծված իրավիճակը, ուր այժմ երկու երկրների զինված ուժերը փաստացի միմյանց դեմ են դուրս եկել` պաշտպանելով հակադիր ճամբարների:

Սիրիայի կառավարական բանակը` ռուսների աջակցությամբ, տարեսկզբից պայքարում է Իդլիբը գրավելու համար, որը ընդդիմության վերահսկողության տակ մնացած վերջին խոշոր բնակավայրն է: Թուրքիան, իր հերթին, աջակցում է Ասադի ընդդիմադիրներին: Երեկ, երբ Ասադի զորքերը` ռուսների օգնությամբ, փորձել են առաջ տանել դիրքերը, թուրքական բանակը ևս մեկ զինվոր է կորցրել: Ընդհանուր առմամբ, տարեսկզբից Իդլիբի շուրջ շարունակվող մարտերում թուրքական բանակի 16 զինվոր է զոհվել, ավելի քան մեկ տասնյակը` վիրավորվել:

Էրդողանն ավելի վաղ պնդել էր, թե վրեժխնդիր են լինելու կորուստների համար, երեկ էլ պնդել է` Պուտինի հետ հեռախոսազրույցում կրկնել է իր դիրքորոշումը: Մարտին նախատեսված հանդիպմանը ներկա կլինեն նաև Ֆրանսիայի ու Գերմանիայի առաջնորդները:

Ռուսաստանի և Թուրքիայի նախագահները հեռախոսազրույցում համաձայնության չեն եկել սիրիական Իդլիբի շուրջ, որտեղ նախօրեին ռուսական ու թուրքական զորքերը փաստացի միմյանց դեմ էին դուրս եկել՝ պաշտպանելով հակադիր ճամբարների:
Անկարան աջակցում է ընդդիմադիրներին, Մոսկվան՝ Սիրիայի նախագահ Ասադին, ով մի քանի շաբաթ է՝ կատաղի մարտեր է մղում ընդդիմության վերահսկողության տակ մնացած վերջին խոշոր բնակավայրը՝ Իդլիբը գրավելու համար: Ըստ պաշտոնական հաղորդագրությունների, Ռեջեփ Էրդողանը երեկ կրկին հորդորել է Պուտինին «զսպել Ասադի առաջխաղացումը», Պուտինն իր հերթին պնդել է՝ թիրախում ահաբեկչական խմբավորումներն են, ինչպես նաև ընդգծել «Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը հարգելու անհրաժեշտությունը»:

Օրերս մարտերում թուրքական բանակը երկու զինվոր է կորցրել, ևս հինգը վիրավոր են: Ավելի վաղ նախագահ Էրդողանը սպառնացել էր վրեժխնդիր լինել սեփական զինվորների ու դաշնակիցների համար, անկախ այն հանգամանքից՝ ով կլինի հարձակման հեղինակը:
Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի զինված ուժերը մի քանի օր առաջ արդեն փաստացի միմյանց դեմ դուրս եկան Սիրիայի հյուսիսում՝ Իդլիբում, որտեղ Բաշար Ասադի կառավարական բանակն ու ընդդիմությունը մի քանի շաբաթ է՝ կատաղի մարտեր են մղում:

Ըստ պաշտոնական հաղորդումների, թուրքական հրետանին ցամաքից է աջակցել սիրիացի ընդդիմադիրներին, որոնք փորձել են ետ բերել վերջին օրերին կորցրած դիրքերը: Ռուսներն, իրենց հերթին, օգնության են հասել Ասադի բանակին՝ օդուժի հարձակումներով: Թուրքական կողմը երկու զինվոր է կորցրել, ևս հինգը վիրավոր են:

Ավելի վաղ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը սպառնացել էր՝ որևէ բանի առաջ չեն կանգնի, եթե իրենց զինվորների գլխից մազ անգամ պակասի: «Եթե մեր զինվորները կամ դաշնակիցները հարձակման ենթարկվեն, վրեժխնդիր կլինենք, անկախ այն հանգամանքից՝ ով է հարձակվել: Մեր զինվորների անվտանգությունն Իդլիբում այս պահին երաշխավորված չէ, ուստի որևէ մեկը չի կարող մեզ արգելել, որ ինքներս դրանով զբաղվենք», - հայտարարել է Ռեջեփ Էրդողանը։

Ռուս-թուրքական հնարավոր առճակատումից խուսափելու համար երկու կողմի դիվանագետները մի քանի շաբաթ է՝ բանակցում են, նախագահներն էլ մի քանի հեռախոսազրույց են ունեցել, բայց՝ ապարդյուն: «Պուտինի հետ չհասնելով համաձայնության՝ Էրդողանը կրկին դաշնակիցներ է փնտրում օվկիանոսից այն կողմ», - փաստում է արևմտյան մամուլը: Bloomberg լրատվական գործակալությունը, հղում անելով Թուրքիայի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկին, հաղորդում է՝ Անկարան Ամերիկայի օգնությանն է դիմել, խնդրելով Patriot զենիթահրթիռային համակարգեր տեղադրել Սիրիայի հետ սահմանին:

Վաշինգտոնն չի մեկնաբանել այս տեղեկությունները, որևէ դիրքորոշում չի հայտնել, Թուրքիայի պաշտպանության նախարարը, սակայն, երեկ CNN Turk-ի հետ զրույցում չի թաքցրել՝ ռազմական գործողություններում կարող է նաև ամերիկյան կողմը ներգրավվել: Հուլուսի Աքարը, սակայն, ընդգծել է՝ աջակցությունը կարող է լինել միայն օդային։ «Մեր երկիրը հրթիռային հարձակումների սպառնալիքի տակ է, մեզ կարող է պետք գալ ամերիկյան Patriot-ների աջակցությունը», - ասել է Հուլուսի Աքարը։

Ռազմական փորձագետները փաստում են՝ այս համակարգերն իսկապես անհրաժեշտ են Թուրքիային, որը խոստանում է ամեն գնով աջակցել Իդլիբում կենտրոնացած իր դաշնակիցներին: Նախկինում այս տարածքում տեղի ունեցած ռազմական գործողությունները վկայում են՝ կողմերից որևէ մեկը չի կարող հաջողության հասնել առանց օդուժի աջակցության, ուստի Թուրքիան ստիպված է գործի դնել իր կործանիչները: Մյուս կողմից, հստակ է՝ եթե թուրքական բանակի F-16-երը մտնեն Սիրիայի օդային տարածք, կհանդիպեն ոչ միայն Ասադի կառավարական բանակի, այլև՝ ռուսական ռազմական ինքնաթիռների դիմակայությանը:

Բախումների կենտրոնում հայտնված Իդլիբը երկու կողմի համար էլ ռազմավարական նշանակություն ունի: Հալեպից մոտ 60 կմ հեռավորության վրա գտնվող նահանգը Ասադի ընդդիմադիրների վերահսկողության տակ մնացած վերջին խոշոր բնակավայրն է, և եթե կառավարական զորքերը դուրս մղեն նրանց, Ասադը կարող է վերջակետ դնել արդեն շուրջ 8 տարի շարունակվող ներքաղաքական պատերազմին: Բացի այդ, հաղթանակը կարող է նաև հսկայական տնտեսական օգուտներ բերել, քանի որ այստեղով են անցնում Սիրիայի տրանսպորտային համակարգի հիմքում ընկած երկու առանցքային մայրուղիները:

Թուրքիան, իր հերթին, Իդլիբը համարում է սեփական ազդեցության գոտի, ըստ հաղորդումների, այստեղ տեղակայված ընդդիմադիրները տարիներ շարունակ ոչ միայն ռազմական ու ֆինանսական աջակցություն են ստացել Անկարայից, այլև՝ վերապատրաստում անցել թուրքական ճամբարներում: «Մենք մեր դաշնակիցներից երես չենք թեքելու», - նախօրեին հայտարարել էր նախագահ Էրդողանը, զգուշացնելով՝ ռազմական լայնածավալ գործողությունները օրերի հարց են:

Կրքերը հանդարտեցնելու համար խնդրին միջամտել են Ֆրանսիան ու Գերմանիան, նախագահ Էմանյուել Մակրոնն ու կանցլեր Անգելա Մերկելն օրեր առաջ հեռախոսազրույցներ էին ունեցել Թուրքիայի և Ռուսաստանի առաջնորդների հետ՝ առաջարկելով նստել բանակցային մեկ սեղանի շուրջ:

Սակայն մարտի 5-ին նախատեսված բարձր մակարդակի բանակցություններին անդրադառնալով Էրդողանն ասել է, թե Թուրքիայի, Ռուսաստանի, Գերմանիայի և Ֆրանսիայի ղեկավարների հանդիպման համար դեռևս վերջնական համաձայնություն չկա:

Մետաքսյա Շալունց