Հունվարի 1-ից անօթևանների համար սոցիալական կացարաններ, իսկ անապահով ընտանիքներին` բնակարաններ. նոր կարևոր փոփոխություն

Համաձայն մեր երկրում գործող և միջազգային չափանիշներից բխող իրավական նորմերի` աղքատությունը գնահատվում է հինգ չափումներով` զրկվածություն հիմնական պահանջմունքների ապահովման, կրթության, առողջապահության, աշխատանքի շուկայի և բնակարանային ապահովվածության տեսանկյունից:

Ըստ վիճակագրական կոմիտեի վերլուծության տվյալների` 2010-2017թթ. ժամանակահատվածում անհատների տեսակարար կշիռը, ովքեր ապրել են բոլոր հինգ չափումների մասով, որևէ զրկանքներ չկրող տնային տնտեսություններում, 20.0 տոկոսից աճելով կազմել է 32.6%:»[1], ինչը նշանակում է, որ բնակչության 67.4 %-ն առնվազն մեկ չափումով զրկանք է կրում: Խնդրահարույց է սոցիալական բնակարանային ֆոնդի ձևավորման, կացարանի իրավունք ունեցող անձանց (ընտանիքներին) կացարանի տրամադրման կամ բնակարանային խնդիրների լուծման հնարավորությունները: Գործող «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքը որոշակի սահմանափակումներ է սահմանել, որի պատճառով բնակարանային խնդրի լուծման օպտիմալ տարբերակներ հնարավոր չէ կիրառել: Օրինակ` «Փարոս» համակարգում ընդգրկված ընտանիքները փաստացի որևէ պետական բնակարանային ծրագրում ընդգրկվելու հնարավորություն չունեն, այն դեպքում, երբ որ բնակարանային խնդիրը զրկանքների ցանկում առաջատարն է:

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը մշակել է «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի փոփոխություն, համաձայն որի` առաջարկվում է սահմանել նոր հասկացություններ` մասնավորապես «Սոցիալապես անապահով ընտանիք» հասկացությունը: Այն բնակարանային խնդիրներ ունեցող ընտանիքների համար տարբերակումներ է սահմանում. բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք ունեցողներ (սեփականության իրավունքով բնակտարածություն ունեցող, սակայն մեկ շնչին ընկնող տարածքը չի բավարարում սահմանված նորմատիվին), անօթևան ընտանիք, որը չունի սեփականության իրավունքով բնակտարածություն և սոցիալապես անապոհով է, ինչես նաև «անուրեք», այսինքն` որոշակի բնակության վայր չունեցող անձը: Նախագծով առաջարկվում է բնակարանային ապահովման տարբեր մեխանիզմներ` ըստ տարբեր խմբերի:

Նախագծով առաջարկվում է նաև, որ ՀՀ կառավարությունը կարող է սահմանել սոցիալական ծառայությունների այլ տեսակներ ևս: Ներմուծվում է
սոցիալական ծառայությունների հավաստագրով տրամադրման նորմը, որը այդ սոցիալական ծառայության կարիքն ունեցող անձին (ընտանիքին) ընտրելու հնարավորություն է տալիս: Օրենքով սահմանվում է նաև բնակչության սոցիալական պաշտպանության հաստատության ևս մեկ տեսակ` փոքր տներ, որոնց առկայությունը նպաստելու է խնամքի հաստատությունների գործառնության ծախսարդյունավետության մեծացմանը: Նախագծով սահմանվում է նաև հոգեկան առողջության և մտավոր խնդիրներ ունեցող անձանց մասնագիտացված խնամքի և սոցիալական այլ ծառայությունների տրամադրման հնարավորություն:
Սահմանվում է, որ կացարանով ապահովվում են կամ բնակարանային պայմանները բարելավվում են սոցիալապես անապահով բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք ունեցող կամ անօթևան ընտանիքները, ինչպես նաև անուրեքները: Նման ընտանիքներին տրամադրվում է հիպոտեքային վարկի արտոնյալ պայմաններ: Այն է` հիփոտեքային վարկի կանխավճարի ամբողջական կամ մասնակի հատուցում, վարկի ամբողջական կամ մասնակի սպասարկում: Կարող է տրվել նաև բնակարանի գնման վկայագիր: Սոցիալապես անապահով անօթևան ընտանիքներին տրամադրվում է նաև
բնակարանի վարձակալության վարձավճարի ամբողջական կամ մասնակի հատուցում, ինչպես նաև սոցիալական տուն` կացարան:
Անուրեքներին տրամադրվում է ժամանակավոր օթևան, մինչև 90 օր տևողությամբ և գիշերակաց` անսահմանափակ օրերի թվով: Նախագծի համաձայն` կացարան է տրամադրվում նաև ընտանիքում բռնության ենթարկված անձանց` որպես «Ընտանիքում բռնության կանխարգելման, ընտանիքում բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության և ընտանիքում համերաշխության վերականգնման մասին» ՀՀ  օրենքով նախատեսված ապաստարան՝ մինչև 12 ամիս ժամկետով: Ընտանիքի սոցիալական գնահատման արդյունքում կարող է տրամադրվել նաև տնտեսական հմտությունների ուժեղացման սոցիալական ծառայություն, բնաիրային օգնություն` սննդի, հիգիենայի միջոցների, հագուստի, կոշիկի ձևով, ինչպես նաև բժշկական օգնություն և սպասարկում: Մինչև տարեվերջ ընդունվելու դեպքում` օրենքն ուժի մեջ կմտնի 2020 թվականի հունվարի 1-ից:

 Հայկ  Դավթյան