Գնդակը Փաշինյանի դաշտում է. կեղծիքին պետք է պատասխան տրվի

Պաշտոնական այցով ԱՄՆ-ում գտնվող Թուրքիայի նախագահը հույս է հայտնել, որ Սենատը չի ընդունի Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև: «Ես հավատում եմ, որ Սենատը խելամիտ կգործի և չի կրկնի Ներկայացուցիչների պալատի սխալը»,- ասել է Էրդողանը: Էրդողանը հերթական անգամ կրկնել է իր այն գաղափարը, որ հարցը պետք է քննվի պատմաբանների կողմից: «Եթե ամերիկյան կողմն իսկապես ցանկանում է ազնիվ գործել, ապա պետք է զերծ մնա քաղաքական դիրքորոշումից այնպիսի հարցում, որը պետք է որոշեն պատմաբանները»,- ասել է նա:

Էրդողանը նախազգուշացրել է, որ միայն մի կողմին լսելը և այս հարցին վճիռ տալն ու սխալ որոշում կայացնելը կհանգեցնի անդառնալի հետևանքների ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերություններում: «ԱՄՆ սենատը չպետք է տրվի սև քարոզչությանը, որը վարում են հայ ահաբեկչական կազմակերպությունները, որոնք 1970-80-ական թթ. սպանել են մեր բազմաթիվ քաղաքացիների, նրանից շատերը՝ դիվանագետներ և նրանց ընտանիքների անդամներ»,- ասել է Էրդողանը:

«Մենք չենք ներքաշվի այն խաղի մեջ, որի հեղինակներն ուզում են քայքայել թուրք-ամերիկյան կապերը», - ընդգծեց Ռեջեփ Էրդողանը` կրկնելով Թուրքիայի ժխտողական դիրքորոշումը․ - «Պատմական որոշ իրադարձություններ և մեղադրանքներ օգտագործվում են թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները փշրելու համար: Ներկայացուցիչների տանն ընդունված փաստաթղթերը հենց այդ նպատակին էին ծառայում և խորը վիրավորանք հասցրին թուրք ժողովրդին: Հարյուր տարի առաջ տեղի ունեցած դեպքերի վերաբերյալ ոչ թե քաղաքական գործիչները, այլ պատմաբանները պետք է որոշում կայացնեն: Մենք թաքցնելու ոչինչ չունենք և հայկական կողմին առաջարկել ենք փոխադարձաբար բացել արխիվներն ու պատմական հանձնաժողով ստեղծել: Հուսով եմ՝ Սենատը դուրս կբերի Ամերիկան այս սխալ ճանապարհից»:

Դոնալդ Թրամփը Հայոց ցեղասպանությանն ու այն ճանաչող կոնգրեսական բանաձևին որևէ կերպ չանդրադարձավ: Ժամեր անց, սակայն, պարզ դարձավ, որ նրան աջակցող սենատորներից մեկը` Լինդսի Գրահամը, արգելափակել է նույնաբովանդակ փաստաթղթի ընդունումը օրենսդիր մարմնի վերին պալատում` Սենատում:

Փաստաթուղթը շրջանառության մեջ էր դրել Նյու Ջերսիից ընտրված Ռոբերտ Մենենդեսը` կոչ անելով անմիջապես անցնել քվեարկության` առանց հավելյալ քննարկումների: «Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունը պետք է ազնվորեն արտացոլի մարդկության դեմ հանցագործությունների ու ցեղասպանությունների փաստերը», - հայտարարել էր հայամետ սենատորը: Հարավային Կարոլինայից ընտրված Լինդսի Գրահամը տեղում առարկել էր` պնդելով, թե սենատորները չպետք է գունազարդեն պատմությունը կամ փորձեն այն վերստին գրել:

Դրանից ժամեր առաջ Գրահամը հանրապետական մի շարք այլ սենատորների հետ մասնակցել էր նախագահներ Թրամփի և Էրդողանի միջև Սպիտակ տանը կայացած հանդիպմանը: «Հուսով եմ, որ Թուրքիան ու Հայաստանը կարող են միասին հաղթահարել այս խնդիրը», - հայտարարել էր նա:

Ամերիկայի հայկական կազմակերպությունները, մինչդեռ, բոլորովին այլ կերպ են մեկնաբանում Գրահամի այդ որոշումը: «Ակնհայտ է, որ Ներկայացուցիչների տանը գրեթե միաձայն ընդունված բանաձևից հետո Սենատը ևս հավանություն կտար` ձայների գերակշիռ մեծամասնությամբ», - նշել է Հայ դատի հանձնախմբի գործադիր տնօրեն Արամ Համբարյանը, հավելելով` եթե Լինդսի Գրահամին դուր չէր գալիս այս բանաձևը, նա կարող էր դեմ քվեարկել, ոչ թե արգելափակել` զրկելով գործընկերներին իրենց կարծիքն արտահայտելու հնարավորությունից:

Ի դեպ, ԱՄՆ-ում բնակվող հայերը` հարյուրավոր քրդերի և հույների հետ, երեկ բողոքի ցույց էին կազմակերպել Սպիտակ տան մերձակայքում` «Էրդողանն ահաբեկիչ է, մարդասպան, ո՛չ ցեղասպանությանը» կարգախոսներով:

Ի տարբերություն ցուցարարների՝ Սպիտակ տան ղեկավարը ջերմ ընդունելության էր արժանացրել Էրդողանին: «Մենք շատ հիասքանչ ու արդյունավետ հանդիպում ունեցանք», - դռնփակ բանակցություններից հետո հայտարարել էր Թրամփը, հավելելով` ինքը նախագահ Էրդողանի մեծ երկրպագուներից է, և իրենք ընկերներ են ծանոթության առաջին օրից: Համատեղ ասուլիսում ԱՄՆ նախագահը պնդել էր, թե իրենք կարող են հաղթահարել երկկողմ հարաբերություններում առկա բազմաթիվ տարաձայնությունները, սակայն չէր մանրամասնել` երբ և ինչպես:

Այսպես, Սենատի իրավական կոմիտեի ներկայացուցիչ Լինդսի Գրահամը Սպիտակ տանը Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանի հետ հանդիպումից հետո արգելափակել է Կոնգրեսի վերին պալատում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման բանաձևի քննարկումը:
Նշենք, որ ըստ ԱՄՆ Կոնգրեսի վերին պալատի կանոնակարգի՝ յուրաքանչյուր սենատոր կարող է խնդրել օրինագծի կամ բանաձևի քննարկման համաձայնություն, ինչպես նաև կարող է արգելափակել օրենսդրական նախաձեռնությունը:

Ամերիկագետ Սուրեն Սարգսյանը Նիկոլ Փաշինյանին, ստեղծված, իրավիճակում քայլեր է հուշել: Նա ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «1. Հանդես գալ հայտարարությամբ և պատասխանել Էրդողանի սուտ հայտարարությանը` արխիվները բացելու մասով: Մեր արխիվները միշտ բաց են եղել: 2. Շտապ հեռախոսազրույց ունենալ Սենատոր Լինդսի Գրահամի հետ, ով վետո է կիրառել բանաձևի նկատմամբ` հասկանալու տրամադրվածությունը: 3. Հեռախոսազրույցի ընթացքում փորձել առաջինը չբացել վետոյի թեման: Սա ԱՄՆ ներքին գործն է: (Եթե սենատորը խոսի թեմայի մասին, ապա Փաշինյանը պետք է խնդրի վետո կիրառելու փոխարեն պարզապես դեմ քվեարկել բանաձևին, բայց բլոկ չանել): 4. Խոսել բացառապես Էրդողանի սուտ հայտարարության մասին, ներկայացնել իրողությունը: Սենատորը հեռախոսազանգի տողատակը վստահաբար կհասկանա: Եթե հեռախոսազրույցը ուշանում է, կամ չի կայանում, վարչապետի անունից Սենատորի հետ կարող է հանդիպել Լիլիթ Մակունցը ով այս պահին Վաշինգտոնում է: Խոսել վերը նշված նրբությունները հաշվի առնելով: Սա Հայաստանի իշխանությունների համար ստեղծված լեգիտիմ առիթ է թեմայի մեջ ներքաշվելու համար»:

Ի դեպ, նշենք, որ թուրք-ամերիկյան բարդ հարաբերությունները Ռուսաստանից Թուրքիային С-400 մատակարարման հետ կապված, դեռ պահպանվում է: Վաշինգտոնում Էրդողանի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ Թուրքիայի կողմից ռուսական C-400 համակարգերի ձեռքբերումը մեծ մարտահրավեր է առաջացնում երկու երկրների հարաբերությունների համար:
Միևնույն ժամանակ, Թրամփն ու Էրդողանը մտադրություն են հայտնել քննարկել և լուծել այս պայմանագրին վերաբերող հարցերը: Թրամփի խոսքով՝ նման գործարքները նշանակում են «շատ լուրջ բարդություններ»: «Մենք դա քննարկում ենք պարբերաբար, քննարկում ենք այսօր և կքննարկենք հետագայում», - ասել է Թրամփը:

Միևնույն ժամանակ՝ Թրամփը հույս է հայտնել, որ այս իրավիճակը հնարավոր է լուծել: ԱՄՆ նախագահն ավելացրել է, որ ինքն ու Էրդողանը երկու երկրների արտաքին գերատեսչությունների ղեկավարներին և ազգային անվտանգության խորհրդականներին խնդրել են անհապաղ սկսել «С-400- ի խնդիրը» լուծելու ուղղությամբ աշխատանքներ:
Էրդողանն էլ իր հերթին հայտնել է, որ ամերիկացի գործընկերոջ հետ քննարկել է ռուսական C-400- ների և ամերիկյան վերջին՝ F-35 կործանիչների ձեռքբերման վերաբերյալ հարցեր:

Մետաքսյա Շալունց