90-ամյա Սորոսի մոլորյալները

Հեղափոխությունից հետո Հայաստանում առաջին պլան մղվեցին մի շարք արժեքներ, որոնց գլխավոր ընդհանրական առանձնահատկությունը ազգային և ավանդական մոտեցումների մերժումն է:

Այդ ոչ ավանդական մոտեցումների վրա հիմնված գաղափարներն ու արժեհամակարգը մեկ բառով ընդունված է կոչել սորոսական գիծ: Վերջին շրջանում հանրային լայն քննարկումների թեմա դարձած տրանսգենդերների և միասեռականների իրավունքների պաշտպանությունը, դպրոցական ծրագրերից «Հայ եկեղեցու պատմություն» առարկան հանելը, բուհական ծրարգերից «Հայոց լեզու» և «Հայ ժողովրդի պատմություն» առարկաները հանելը, տրանսգենդերների օրինական միությանը միտված Ստամբուլյան կոնվենցիայի ընդունումը, սեռափոխման մասին ֆիլմի նկարահանմանը պետական աջակցության ցուցաբերումը և այս շարքի մնացած երևույթները, այսպես կոչված, սորոսականության կամ Բաց և ազատ հասարակության դրսևորումներ են: Այս գծի մեջ գտնվողներն իրենց մոտեցումները փորձում են հիմնավորել լիբերալիզմի և ազատականության գաղափախոսությամբ: Այսպես, օրինակ, Ստամբուլյան կոնվենցիայի կողմնակիցները հայտարարում են, թե իրենք դեմ են ընտանեկան բռնությանը և ընդհանրապես ցանկացած տիպի բռնությանը, հետևաբար իրենք առաջադեմ են, իսկ նրաք, ովեքեր դրա տակ թաքնված վտնագ են տեսնում, ներկայացվում են իբրև խավարամիտներ:

Անշուշտ, որևէ առողջ բանական մարդ, չի կարող կողմ լինել ընտանեկան բռնությանը, կնոջ դեմ բռնությանը և ընդհանապես բռնությանը: Բայց դրա համար կա Քրեական օրենսգիրք, որը շատ հստակ նորմեր ու պատիժներ է սահմանում ցանկացած բռնության, այդ թվում նաև ընտանեկան բռնության համար: Բայց սա քննարկման առանձին թեմա է: Վերադառնալով սորոսական գաղափարների նվիրյալներին, որոնց մեջ կան մարդիկ, ովքեր իսկապես հավատացած են, թե իրենք առաջադեմ լիբերալիզմի ջահակիրներ են, պետք է ընդամենը հիշեն, որ հրեական ծագմամբ ամերիկացի միլիարդատեր Ջորջ Սորոսը, որն իր հայտնի հիմնադրամի միջոցով ամբողջ աշխարհում բաց հասարակությանը միտված ծրագրեր է ֆինանսավորում, գալիք տարի կդառնա 90 տարեկան: Այս տեսանկյունից նրա գաղափարները, որոնք հետևողականորեն պրոպագանդվում են նրա կողմից ֆինանսավորվող ծրագրերում, վաղուց արդեն նոր չեն, այլև զառամյալ են, հնացած ու այլասերված:
Բիզնես-մագնատ, բարերար, քաղաքական ակտիվիստ, ներդրող, աշխարհի ամենահաջողակ ներդրողներից մեկը. այսպես է բնութագրվում Ջորջ Սորոսը Վիքիպեդիայում: 2018 թվականի փետրվարի դրությամբ` նրա մաքուր ակտիվները կազմել են 8 միլիարդ դոլար, այն բանից հետո, երբ իր բարեգործական ընկերությունը՝ Բաց հասարակական կազմակերպությունը, ստացել է 18 միլիարդ դոլարի հանգանականություն։ Ծնվել է Բուդապեշտում, ապրել է Նացիստական Գերմանիայի կողմից օկուպացված Հունգարիայում և 1947 թվականին տեղափոխվել է Անգլիա։ Ընդունվել է Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոց՝ ստանալով նախ բակալավրի որակավորում, ապա նաև փիլիսոփայության մագիստրոսի գիտական աստիճան։ Նա իր առաջին հիմնադրամը` հեջ ֆոնդը` «Բաց հասարակության հիմնադրամը» հիմնել է 1969 թ., մեկի տարի անց` 1970-ին, ստեղծել է երկրորդը, որն այդ պահին ուներ ընդամենը 12 մլն դոլար: 2011-ին արդեն ֆոնդի ակտիվները կազմում էին 25 միլիարդ դոլար:

Սորոսը հայտնի է որպես «Մարդ, որը կոտրեց Անգլիայի բանկը», քանի որ 1992 թվականին իր 10 մլրդ դոլար արժողությամբ գործարքը նրան 1 մլրդ դոլարի շահույթ բերեց և հանգեցրեց բրիտանական արժույթի` ֆունտ-ստերլինգի ճգնաժամին: Այս օրը Մեծ Բրիտանիայում հիշում են որպես «Սև չորեքշաբթի»: Տարբեր հաշվարկներով` Ջորջ Սորոսն իր հիմնած «Բաց հասարակության հիմնադրամին» նվիրաբերել է 32 միլիարդ դոլար։ Հիմնադրամը հռչակել է, որ աջակցում է անհատներին և կազմակերպություններին ամբողջ աշխարհում, որոնք պայքարում են խոսքի ազատության, կառավարության հաշվետվողականության, արդարության և հավասարության համար։ Հիմնադրամը նաև  ուշադրության կենտրոնում ունեցել է խտրականության ենթարկված անձանց, որոնց մեջ Սորոսը, ի թիվս գնչուների, դիտարկում է նաև թմրամոլներին և սեռական փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներին: Կան բազմաթիվ վերլուծություններ, որոնք փաստում են, որ Ջորջ Սորոսի բարեգործական գործունեությունը և նրա կողմից առաջադիմական համարվող գաղափարներին աջակցությունը իրական նպատակը դավադրություններ հրահրելն է:
Սրանք, անշուշտ, առանձին վերլուծության, գուցե նաև գիտական ուսումնասիրության թեմաներ են, բայց մի բան հաստատ է` Սորոսի գաղափարները վաղուց արդեն հնացած են և առաջադեմ լինել չեն կարող: Աշխարհում արդեն ավելի քան մեկ տասնամյակ առաջադեմ է համարվում ազգային գաղափարախոսությունը, վերադարձը դեպի ավանդույթներ: Ասել կուզի` զառամյալ հրեա ծերուկի գերին դառնալուց առաջ կարելի է ուսումնասիրել նրա գործունեության հետևանքները և հետևել նորահայտ գաղափարների:

Հայկ Դավթյան