Լեռնաշղթայի գագաթի անուն՝ Պուտինի պատվին, միլիոնավոր դոլարների պարտքի ներում. նախկին նախագահի առեղծվածը

Մի շարք ծանր մեղադրանքներով կալանքի տակ գտնվող Ղրղըզստանի նախկին նախագահ Ալմազբեկ Աթամբաևի կնոջ դեմ ևս քրեական գործ հարուցվեց: Ըստ երկրի իրավապահների` Ռաիսա Աթամբաևան կասկածվում է ապօրինի յուրացումների մեջ:

Գործը վերաբերում է Բիշկեքում չինաստանցի գործարարի կողմից կառուցված բարձրահարկ շենքին, որը նախկին պատգամավոր Ռուստամ Մամանովը և գործարար Ռուստամ Վոինովը յուրացրել են, իսկ նրանց այդ հարցում աջակցել են դատավորներն ու նախագահի աշխատակազմի անդամները: Նախկին պաշտոնյաներից ոմանք ցուցմունք տալիս պնդել են, որ այդ քայլին են դիմել նախագահի կնոջ և որդու խնդրանքով:
Ռաիսա Աթամբաևան հերքում է բոլոր մեղադրանքները՝ նշելով, որ իր ընտանիքին և ամուսնու համախոհներին «զանգվածաբար հալածում են»: Ալմազբեկ Աթամբաևը, փաստաբանի խոսքերով, անցնում է 14 քրեական գործով, նա մեղադրվում է անկարգություններ կազմակերպելուց մինչև սպանություն, կոռուպցիա:

Հիշեցնենք, որ 2011-ից վեց տարի Ղրղըզստանը ղեկավարած Աթամբաևը ձերբակալվել է օգոստոսի 9-ին՝ երկու օր շարունակված հատուկ գործողություններից հետո: Աթամբաևը Ղրզըղստանի նախագահն էր 2011-17թթ: Պաշտոնավարման ավարտին Աթամբաևն ինքն էր բարձրաձայնել ներկայիս նախագահի՝ Սոորնբեկ Ժեենբեկովի անունը, որպես նախագահության հավանական ու նախընտրելի թեկնածու: Վերջինիս ընտրությունից հետո, սակայն, ներկա ու նախկին նախագահների միջև տարաձայնություններ էին ի հայտ եկել, որոնք խորացել էին, երբ Ժեենբեկովի վարչակազմը քրեական գործեր էր հարուցել նախկին նախագահի աջակիցների դեմ՝ կոռուպցիայի ու պաշտոնական դիրքի չարաշահման հոդվածներով:

Այս իրադարձություններից հետո սկսեցին քննարկվել տարբեր վարկածներ, թե ինչպես կարող է դաշնակից Ռուսաստանի ղեկավար Պուտինը թույլ տալ երբեմնի բարեկամների նկատմամբ նման հետապնդումները, նշում էին, թե ամեն ինչ ծրագրված-համաձայնեցված է եղել Մոսկվայի հետ: Նույնիսկ զուգահեռներ էին տարվում Ռոբերտ Քոչարյանի հետ կատարվածի հետ:

Ինչևէ, ինչպիսին էին Պուտինի ու Աթամբաևի հարաբերությունները... Ուշագրավ փաստերի պակաս չկա:

2011թ. հունվարին որոշվեց, որ Տյան-Շան լեռնաշղթայի գագաթներից մեկն կրելու է ՌԴ վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի անունը: Համապատասխան հրամանագիր էր ստորագրել Ղրղզստանի վարչապետ Ալմազբեկ Աթամբաևը: Ի դեպ, Տյան-Շան լեռնաշղթայի գագաթներից մեկը կոչվում է ՌԴ առաջին նախագահ Բորիս Ելցինի անունով:

2010 թվականից աշնանը Ղրղըզստանը ռուսական ռազմակայանների վարձակալության վճարը բարձրացնելու մասին էր հայտարարել: Սակայն 2011թ. գարնանը Ղրղըզստանի իշխանությունները հրաժարվեցին իրենց տարածքում ռուսական ռազմակայանների վարձակալության վճարը բարձրացնելու մտքից: Ալմազբեկ Աթամբաևը այդ մասին նշել էր մարտի 18-ին Նովո Օգարևոյում ՌԴ վարչապետ Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպման ժամանակ. «Ինչպես ես խոստացել եմ, մենք հանել ենք այդ հարցը, որոշել ենք, որ չի կարելի սեփական երկրի անվտանգության շուրջ առևտուր անել»:

Պակաս շռայլ չէր նաև Ռուսաստանը՝ իհարկե, իր շահերից ելնելով: 2017թ. ամռանը Ռուսաստանը դուրս է գրում Ղրղզստանի՝ 240 մլն դոլարի պարտքը․ համապատասխան փաստաթուղթը ստորագրել էին ՌԴ և Ղրղզստանի ֆինանսների նախարարներ Անտոն Սիլուանովն ու Ադիլբեկ Քասալմալիևը։ Դա տեղի էր ունեցել Ղրղզստանի նախագահ Ալմազբեկ Աթամբաևի՝ Մոսկվա պաշտոնական այցի շրջանակում։ «Ռուսաստանի կողմից ցուցաբերվել է մեծ ֆինանսական, իրական օգնություն։ Այսօր մեր ֆինանսների նախարարները Ղրղզստանի բոլոր պարտքերի, պարտքերի մնացորդների դուրսգրման վերաբերյալ արձանագրություն են փոխանակել»,- ասել էր Աթամբաևը։

Բացի այդ, Ռուսաստանը 2016թ․ առաջին կիսամյակում դուրս էր գրել 30 մլն դոլարի ղրղզական պարտք․ 2016-ի հունիսի վերջի դրությամբ Ռուսաստանին Ղրղզստանի ընդհանուր պարտքը կազմել է 270 մլն դոլար։ Ընդհանուր առմամբ 2017թ.-ի դրությամբ Ռուսաստանը դուրս է գրել Ղրղզստանի՝ 703,2 մլն դոլարի արտաքին պարտք։

Ավելի վաղ՝ 2016 թվականին, Ռուսաստանը ներել էր Ուզբեկստանի՝ 900 միլիոն դոլարի հասնող պարտքը:
Պուտինը վստահեցնում էր, որ Ռուսաստանն ու Ղրղզստանը «մտերիմ դաշնակիցներ են, մտերիմ, հուսալի ընկերներ»։

Ռուսական մամուլը պարբերաբար գրում էր, որ Աթամբաևն ու Պուտինը քննարկում են նաև Ղրղզստանում ռուսաստանյան ռազմակայանի հարցը՝ փաստելով, որ դրա առկայությունը «Կենտրոնական Ասիայում կայունության և անվտանգության երաշխավորման կարևոր գործոն է»։

2016թ․ դեկտեմբերին Ալմազբեկ Աթամբաևն ասում էր, որ ռուսական ռազմաբազան պայմանագրի ժամկետի լրանալուց հետո դուրս կբերվի։ Աթամբաևը պատմել էր որ իրեն հաճախ մեղադրում են ամերիկյան ռազմաբազան դուրս բերելու, իսկ ռուսականը թողնելու մեջ։ Նա նշել էր, որ ըստ 2009թ․ համաձայնագրի՝ ռուսական ավիաբազայի գործողության ժամկետը պետք է լրանար 2016թ․ և ապա այն պետք է մնար 49 տարով՝ ամեն 25 տարին մեկ երկարաձգվելով։

Ի դեպ, Պուտինը, պատասխանելով ղրղզ պաշտոնակցի հայտարարությանը, մի առիթով նկատել էր, որ ռուսաստանցի զինվորականները «կարող են ցանկացած պահի լքել Ղրղզստանի տարածքը, և ռազմակայանի առկայությունը կապված է միայն բուն Ղրղզստանի անվտանգության ապահովման հետ»։

2018թ. հունվարին Ռուսաստանի Պետդուման հավանություն տվեց Ղրղըզստանի 240 միլիոն դոլարի պարտքը ներելու մասին օրենքին: Համաձայնությունը ձեռք էր բերվել անցած տարի՝ Ղրղըզստանի նախկին նախագահ Ալմազբեկ Աթամբաևի՝ Մոսկվա կատարած այցի ժամանակ:

Այսինքն, ամեն ինչ, գոնե հրապարակային մակարդակով խոսում էր այն մասին, որ Ղրղըզստանը Ռուսաստանի համար կարևոր պետություն էր, սակայն ըստ ամենայնի՝ Աթամբաևի շռայլությունների ֆոնին Պուտինին աշխարհաքաղաքական առումով որոշ մոտեցումներ այնքան էլ դուր չեն եկել, և ասել, որ Աթամբաևի ու Պուտինի հարաբերություններում ամեն ինչ կարգին էր ու հիմա Պուտինը «փուռը տվեց» նրան, այնքան էլ ճիշտ չէ:

Մետաքսյա Շալունց