Էներգետիկ վթարի հետքերը` հյուսիս, թե՞ հարավ

Հունիսի 10-ին Հայաստանի էներգետիկ համակարգն անսպասելի հայտնվեց կրիզիսի մեջ: Մասնագետների դիտակմաբ այդ օրը էներգետիկ համակարգում տեղի ունեցած վթարը ամենալուրջն էր վերջին 22 տարվա մեջ: Թե ինչ է կատարվել իրականում, դեռևս հայտնի չէ, այդ մասին առայժմ պաշտոնապես ոչինչ չի հայտարարվում:
Վթարի հետևանքով Երևան ՋԷԿ-ի ու Հրազդան ՊՇԷԿ 5-րդ բլոկի աշխատանքները դադարեցվել են։ Սրան գումարած` ատոմակայանն այժմ կանգնած է` հերթական պլանային ստուգումների և էներգիայի ապահովման ողջ բեռն ընկած էր ջերմային և հիդրո կայանների վրա: Արդյունքում երկիրը մի քանի ժամով հայտնվեց էներգետիկ դեֆիցիտի առջև:

Նախնական վարկածներից մեկի համաձայն` պատճառը Իրանի էներգետիկ համակարգում ի հայտ եկած խնդիրներն են, որոնք զգացվել են նաև մեր համակարգում: Մասնագետնեին ասում են, որ Իրանի և Հայաստանի էներգետիկ համակարգերը սինխրոնիզացված են, և ցանկացած խոշոր վթար հայկական կամ իրանական համակարգերում իր որոշակի ազդեցությունն է ունենում երկու երկրների էներգահամակարգերի վրա։ Նման մի դեպք էլ 2013 թ. է եղել, երբ Հայաստանի և Իրանի էներգետիկ համակարգերը վթարի արդյունքում դուրս եկան սինխրոն ռեժիմից, ինչը անվտանգային ռիսկ ստեղծեց: Այն ժամանակ վթարի հետևանքները չեզոքացնելու համար 2-3 ժամ է պահանջվել:
Այս անգամ խնդիրն ավելի բարդ էր, քանի որ ԱԷԿ-ը կանգնած էր և էներգետիկ հիմնական բեռն ընկած էր ՋԷԿ-երի վրա, որոնք ավանդաբար գեներացնում են էներգիայի արտադրության 40%-ը:
Կա նաև վարկած, որ էներգետիկ համակարգում հունիսի 10-ի վթարը ռուսական հետք ունի: Վթարն առաջինն արտահայտվել է Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկում, որն 100 տոկոսով ռուսական Գազպրոմի սեփականությունն է և աշխատում է գազով: Բանն այն է, որ վթարից 1 օր առաջ` հուլիսի 9-ին փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը Երեւանում հայտարարել էր, որ Հայաստանն առաջին անգամ Իրանի հետ սկսել է բանակցել ներքին սպառման գազ ստանալու համար` ապրանքափոխանակության սկզբունքով: Մինչ այդ Մհեր Գրիգորյանը միջկառավարական հանձնաժողովի նիստի շրջանակում գտնվում էր Թեհրանում, որտեղ նա հանդիպել էր նախագահ Ռոհանիի հետ:
Ինչևէ, երբ ՋԷԿ-երը դուրս եկան համակարգից , հիդրոէներգահամակարգը մասամբ նվազեցրեց ռիսկերը, բայց մի քանի ժամ երկրում կար դեֆիցիտ։ Հայաստանի պատկան մարմիններն աջակցություն են խնդրել հարևան Վրաստանից և Իրանից, արդյուքնում արդեն երեկոյան ժամը 19-ի դրությամբ հաջողվել էր կարգավորել էներգետիկ դեֆիցիտի խնդիրը:
Նույն օրը երեկոյան Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանիի հետ: Հեռախոսազրույցի ընթացքում խոսվել է երկկողմ օրակարգի, ԵՏՄ-Իրան գործակցության, ռեգիոնալ հարցերի մասին: Երկու ղեկավարները խոսել են նաեւ օրերս Թեհրանում կայացած երկկողմ միջկառավարական հանձնաժողովի նիստի մասին, նշելով պայմանավորվածությունների իրագործման կարեւորությունը: Պաշտոնական տեքստում որևէ բառ չի նշվում էներգետիկ վթարի մասին: Սակայան ոնթադրելի է, որ Նիկոլ Փաշինյանն ու Հասան Ռոհանին անպայման քննարկել են էներգավթարի հարցը: Իրանի նախագահի հետ զրույցը հատաքրքրական է նաև Երեւանում ԵԽ նախագահ Դոնալդ Տուսկի այցելության ֆոնին: Փաշինյան- Ռոհանի հեռախոսային զրույցն հաջորդել է Տուսկ-Փաշինյան հանդիպմանը:

Հայկ Դավթյան