Ակնհայտ ճնշում

Վերջին օրերին հանրության և հատկապես պետական ու քաղաքական շրջանակների ուշադրությունը սևեռվել է Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Ալեքսանդր Ազարյանի շուրջ: Ազգային ժողովում քննարկման թեմա է դարձել նրա ատենախոսությունը, որը, ըստ ԲՈԿ նախագահ Սմբատ Գոգյանի, արտագրված է մեկ այլ դատավորից: Փաստն ինքնին, որ ատենախոսության մեջ պլագիատ գտնելու հարցը քննարկվել է երկրի քաղաքական բարձրագույն մարմնում` պառլամենտում, արդեն իսկ վկայում է այն մասին, որ դատավորի շուրջ ծավալվող իրադարձությունները քաղաքական են, ոչ թե իրավական և գիտական: Ուշագրավ է, որ Բարձրագույն որակավորման կոմիտեի (ԲՈԿ) նախագահ Սմբատ Գոգյանը չի բացառել, որ դատավոր Ալեքսանդր Ազարյանի գիտական աշխատանքի շուրջ ծավալված գործընթացում քաղաքական դրդապատճառներ կան: Գոգյանի խոսքով` Ազարյանի ատենախոսության մեջ գրագողություն հայտնաբերելու հարցով ԲՈԿ-ին է դիմել մի քաղաքացի. իրենք էլ որոշել են ստուգել ու հայտնաբերել պլագիատի փաստը` Ազարյանը արտագրել է Վազգեն Ռշտունուց: Թե ով է եղել այն անձը, որ դիմել է ԲՈԿ-ին, հայտնի չէ, Գոգյանը չի ասում:

Բայց անգամ վերջին տհասին էլ պարզ է, որ մենք գործ ունենք զուտ քաղաքական գործընթացի հետ: Իրականում, եթե անգամ դատավոր Ազարյանի ատենախոսության 160 էջը ծայրից ծայր արտագրություն լիներ, միևնույնն է, երբ այդ խնդիրը օրակարգում հայտնվում է Ռոբերտ Քոչարյանի օգտին կայացված վճռից հետո, պրոցեսը դադարում է լինել գիտական և դառնում է զուտ քաղաքական: Անցած տարվա օգոստոսի 13-ին Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Ալեքսանդր Ազարյանն ազատ արձակեց Ռոբերտ Քոչարյանին, սահմանադրական անձեռնմխելիության հիմքով: Դրանից 4 օր անց՝ օգոստոսի 17-ի հանրահավաքում, Նիկոլ Փաշինյանն առաջին անգամ խոսեց անցումային արդարադատության ներդրման մասին։ Այս տավա մայիսին դատավոր Դավիթ Գրիգորյանը Ռոբերտ Քոչարյանի խափանման միջոցը փոխելու որոշում կայացրեց, որին հաջորդեց Փաշինյանի կոչը` շրջափակել դատարանները և վիրահատական միջամտություններ սկսել դատական համակարգում, դատավորներին վեթթինգի ենթարկել և այլն: Թիրախում հայտնված Ազարյանը արդեն հայտարարել է, որ իր և իր ընտանիքի հանդեպ հետապնդումներ են սկսվել:

Ատենախոսության հարցի շահարկումը կոնկրետ հետապնդման փաստ է, որովհետև եթե խնդիր է դրված բացահայտել բոլոր գրագողներին, ապա ինչու, օրինակ, նույն ԲՈԿ-ը այդքան հետևողականորեն չի բացահայտում մանկավարժական համալսարանի հոգեբանության ամբիոնի վարիչ Սամվել Խուդոյանի նշած գրագողներին, փոխարենը անհայտ բողոքի հիման վրա միանգամից կենտրոնացել է հօգուտ Քոչարյանի որոշում կայացրած դատավորի ուղղությամբ: Սա ակնհայտ ճնշում է: Ընդ որում, այնպիսի տպավորություն է, որ ճնշումները թաքցնելու փորձ անգամ չի արվում: Հավանաբար հեռահար նպատակ կա` Ազարյանի օրինակով չափել նաև մնացած դատավորների վախը:
Ընդհանրապես դատական համակարգի բարեփոխումների փոխկապակցվածությունը այնպիսի զգայուն հարցի հետ, ինչպիսին Ռոբերտ Քոչարյանի դատավարությունն է, քաղաքական անհեռատեսություն է: Ստացվում է, որ Փաշինյանը դատական իշխանության բարեփոխման հարցին որոշեց լրջորեն անդրադառնալ Քոչարյանի ազատ արձակվելու պատճառով: Փաստորեն, եթե դատավորները, ինչպես նախկինում, շարունակեին կատարել գործող իշխանության կամքը և բանտում պահեին Մարտի 1-ի գործով մեղադրյալ Ռոբերտ Քոչարյանին, նրանք կարող էին հանգիստ ապրել, ինչպես հին ու բարի ժամանակներում:

Բայց քանի որ ունենք իրավիճակ, երբ դատավորը համարձակվել է վարչապետի կամքին հակառակ որոշում կայացնել, դատարանները վարչապետի կոչով շրջափավում են:
Սակայն բուն պրոցեսի առումով դատական հեղափոխության բովանդակությունը
առայժմ կարծես թե սահմանափակվում է ընդամենը վեթթինգի ներդրմամբ:
Վեթթինգը չի կարող լինել անկախ դատական համակարգի երաշխիք: Մի պահ պատկերացնենք, որ բոլոր մեծահարուստ դատավորները հեռացված են համակարգից, արդյոք դա անկախ և ազատ դատարան ունենալու երաշխիք է:
Մեկ այլ խնդիր ևս. Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ՄԻԵԴ-ում պարտություն կրած բոլոր դատավորները պետք է հրաժարական տան, որովհետև վնաս են հասցրել պետության հեղինակությանը: Խոսք է գնում նաև, որ այսուհետ ՄԻԵԴ-ի դատավճիռներով սահմանված գումարները պետք է տվյալ գործը քննած դատավորները վճարեն:
Դիցուք, դատավոր Ազարյանը համոզված է, որ Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքը շատ թույլ է և ՄԻԵԴ դիմելու դեպքում ինքը պարտվելու է: Ի՞նչ է անելու, որ քարին է գլուխը տալու դատավորն այդ դեպքում: Ընդհանրապես, պետք է հասկանալ, որն է դատական հեղափոխության իմաստը` գործող իշխանությանը հնազանդ դատավորներ ունենա՞լը, թե՞ վերջապես իրական անկախ դատական իշխանության ձևավորումը: Առայժմ բոլոր փաստերը խոսում են առաջին տարբերակի օգտին:

Հայկ Դավթյան