Մարտի 1-ը 1996-ի կրկնությունն էր,որով Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կարողացավ զավթել իշխանությունը.Լարիսա Ալավերդյան

Հարցազրույց «Ընդդեմ իրավական կամայականությունների» ՀԿ նախագահ, ՀՀ մարդու իրավունքների նախկին պաշտպան Լարիսա Ալավերդյանի հետ:/Մաս 2-րդ/

-Արցախից մեղադրաքներ հնչեցին,որ նախագահը ավելի զգուշավոր է,աշխատում է իր պատասխաններում ավելի զուստ լինել,ավելի չլարելու համար,երբեմն Վիտալի Բալասանյանն է ավելի կոշտ ու կտրուկ պատասխաններ տալիս:

-Վիտալի Բալասայանը մարդ է,ով իր բարձր տեղն ունի ոչ միայն պատերազմական,այլ այն մտածող գեներալներից է և բնավորության այս կամ այն կողմերը այն ժամանակ են երևում,երբ այդ իր դերակատությունը կամ տեղը չի ճանաչվում մյուսների կողմից:Այս դեպքում ես էլի զսպվածության կոչ անելով,ասեմ,որ կարելի էր չասել:Այն դիմումը ,որը եղել է երկու նախագահների կողմից իրավական առումով ուշացած էր,իրավական առում առումով դրան լուծում չկար:Կային ձևեր,որով կարելի էր այլ խողովակներով բացատրել ,և խոսել,բայց չի արվել: Ինձ զարմացրել է այն արձագանքը ,որ Հայաստանի ԱԺ-ում եղել են:Ես շատ լավ ճանաչում եմ Անդրանիկ Քոչարյանին,նա ասում է,որ դա վտանգում է անվտանգությանը …

-Ինչու շեշետցեիք,որ լավ ճանաչում եք Անդրանիկ Քոչարյանին:

-Ես գիտեմ նրա և ունակությունները, և իմացությունը,ինձ դա է անհանգստացնում, ինքը բավականին լայն գործիքակազմի է տիրապետում , դա է անհանգստացնում է՝ ինչու էր պետք հրապարակայնացնել:

-Այսինքն շահարկումը նաև այսօրվա թիմի ներսում է:

-Դա սուր դրսևորում է,և դրա մասին է, որ փորձագիտական համայնքը,որին ես պատկանում եմ,անհանգստացած է:Թիմի ներսում ամեն մեկը ուզում է ցույց տալ,որ ինքը ավելին կարող է:

-Մամուլի քարտուղարը ևս կարգի է հրավիրվում:

-Մամուլի քարտուղարը Արցախում ընկալվում է որպես Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմի անդամ…

-Բայց այսօր նրա անվան դիմաց գրված է Նիկոլ Փաշինայնի մամուլի քարտուղար:

-Բայց մենք ամնեզիայով չենք տառապում, այդ բանը կա,երբ Վլադիմիր Կարապետյանը,ի դեպ դա բարձր պաշտոն է, չօգտագործելով մնացած խողովակները և հնարավորությունները ևս կրկնում է Վիտալի Բալասանյանի հետ խոսելու և բերելու ինչ-որ մի դաշտ,սրացնում է վիճակը,անընդունելի է: Վլադիմիր Կարպետյանը Նիկոլ Փաշինյանի մամուլի խոսնակն է, երբ նա անում է այդ հայտարարությունները երկու բան կա՝մեկը ,որը ես չեմ ուզում հնչեցնել,մեղմ ասեմ՝դա նշանակում է ,որ դիրքորոշումը և վարչապետինն է,ինչը ամենանցանկալի սցենարներից մեկը և երկորդը ՝ Վլադիմիր Կարապետյանը ուզում է ցույց տալ,որ ինքը պաշտպանում է ինչ-ինչ դիրքորոշումներ, այսինք՝ամեն մեկը դիրքավորվում էիր վարչապետի աչքում,թե ինչքան նվիրված է ղեկավարին:

-Եթե նախկինում վարչապետի կողմից Արցախին ուղղված հայտարարություններ չլինեին,կարելի էր ասել ինքնադրսևորման պահ է,բայց սա ինչ-որ իմաստով համահու՞նչ չէ այդ քաղաքակնությանը:

-Իմ կարծիքով,այն նախադասությունը ,որտեղ ասում է,որ եթե փորձեն Արցախը դարձնել հակահեղափոխության օջախ, Արցախի ժողովուրդը այն կդարձնի հեղափոխության օջախ,ես բոլորովին տեղին չեմ համարում այդ հակահեղափոխությունը Հայաստանի ներսում :Ես մերժում եմ այդ բառապաշարը՝ հեղափոխությունից հետո մենք պետք է ասենք Նոր Հայաստան,ի՞նչ է մենք վերջ ենք դնում հին պատմությանը,թե օգտագործում ենք այն, ինչին հասել է ժողովուրդը :Պետք է չէ պատմությունը բերել միայն իշխանավորների պատությանը:Ժողովուրդը ճանապարհ է անցել:

-Դուք այն ժամանակ կարծում էիք,որ իշխանությունը այդքան հեշտ չեն տալու,հաստատ իրավիճակը իրենց վերահսկողւթյան տակ է,դավադրության տեսությունը և հավատում էիք,և չէիք հավատում:Ժամանակ է անցել ,նախկինները մի մասը ձերբակալված է,մյուսը Արցախում է, ձեր որ թեզը ավելի շատ իրականություն դարձավ:

-Հայաստանի հասարակությունը ,քաղաքական վերնախավը և մենք՝ բոլորս ,դատարպարտված ենք անցնել այս ճանապարհը :

-Այսինքն ՝հանգիստ նստենք մինչև ժամանակը անցնի:

-Հակառակը ,քանի որ մենք այդ ճանապարհը պետք է անցնենք,ամեն մեկը պետք է անի ամեն ինչ,որ կարողանան դժվարագույն վիճակներից գտնել լավագույն լուծումները:Ես ասել էի,որ թույլ եմ դավադրության տեսության մեջ:Նույն բանը տեղի ունեցավ,ինչ Սովետական միության փլուզման ժամանակ:

-Ռոբերտ Քոչարյանի փաստաբան Հայկ Ալումյանը հայտարարեց,որ բացի Արշակ Կարապետյանից,ով ի դեպ վարչապետի խորհրդականն է,այլ ցուցմունք չի ուղարկվել դատարան,քննիչը կամ դատախազը գործի նյութերից թաքցնում են ոստիկանությանն ուղղված ԱԱԾ նամակը,որը կարևոր նշանակություն ունի ,որն ինքնին առերևույթ հանցագործության հատկանիշներ է պարունակում:

-Դա արդար դատավարության իրավունքների կոպիտ ոտնահարում է:Ես չեմ մտնի նյութական գործի մեջ:

-Արփինե Հովհաննիսյանն այս առնչությամբ ասաց,որ անպայման սրանից հետո պետք է պահանջենք դատախազի և ՀՔԾ պետի հրաժարակը:

-Որովհետև դա այնպիսի մի գործ է.որտեղ քաղաքական է մեղադրանքը .սահմանադրական կարգի տապալումը քաղաքական գործունեություն է և երկրոդը՝ դա ոսկերչական աշխատանք էր պահանջում բոլոր իրավապահ մարմինների կողմից: Եթե մենք նոր ենք իմանում դրա մասին,ստացվում է,որ կոպիտ ձևով է ոտնահարվում արդար դատավարության իրավունքը:Զգուշացնեմ նոր իշխանություններին,նրանց համար այդ կոպիտ խախտումները հետագայում դառնալու են գործիք ,որ ներկա իշխանությունների լեգիտիմությունը անընդմեջ դնեն հարցականի տակ:

-Իսկ այն հանգամանը,որ բացի Արշակ Կարապետյանից, որևէ ցուցմունք չի ուղարկվել դատարան:

-Կա երկու տարբերկ՝միջանձնյա հարաբերությունների հողի վրա՝վենդետա,կամ քաղաքական դրդապատճառներով:Մենք այդ երկուսից մեկը պետք է ընտրենք:Դա վտանգավոր է երկրի համար,հասարակության համար,իմ կոչերը բոլոր ժամանակներում եղել է դրանք :Ինձ համար տարբերություն չկա,թե ով է ղեկավարը,անունը ինչ է ,դա չէ,ինձ համար պետականությունն է կարևոր ,պետությունը ,որում մարդն իրեն պետք է պաշտպանված զգա:

-Վահան Իշխանյանը մի հրապարկաման մեջ ասաց,որ ամենակարևոր բանը համերշխաությունը և հանդուրժողականությունը պետք է լինի,բայց այնպես է ստացվել որ նա ,ով առաջին հերթին պաատսխանատու դրա համար,ինքն է հրահրում :Կոմկրետ խոսել է վարչապետի մասին և դատավարության ընթացքում մենք տեսնում ենք երկու կողմ,սովորաբար այդպես չի լինում,դատվող կողմի աջակիցներն են հայտնվում,սակայն Քոչարյանի դատավարության ժամանակ հայտնվեցին նաև իշխանական թևի կողմնակիցները և որ ամենադտապարտելին է՝երեխաներ:

-Չեմ մեղնաբանի Վահան Իշխանյանի ասածները,որովհետև այդտեղ մարդու իրավունքների պաշտպանության դաշտում տարօրինակ բաներ են հնչում:Սակայն հակառակը՝գտնում եմ,որ կոչերը չէ,այլ այն գործիքները և մեթոդները և գործողությունները պետք է ապացուցեն՝ով է ինչ է ուզում:Ես չեմ տեսնում,որ հանդուրժողակնության և թավշյա մեթոդներ կան:

-Մշտապես հղում են անում հանությանը:

-Իշխանությունները,որոնք ունեն այսքան լեգետիմություն,միակն են,որ հանրությանը կարող են բերել այն ճանապարհին,որի մասին հայտարարվել է:Երեխաների մասնակցությունը ակցիային, բոլոր գծերի անցումն է:

-Դեն Սյաոպին ասում էր՝պատվաբեր է հարուստ ապրելը ,հիմա մեզ մոտ չի գնո՞ւմ այն քաղաքակնությունը,որ քիչ ,թե շատ բարեկեցիկ ապրող մարդը թշնամի է:Սա սերմանվում է մեր իշխանությունների կողմից՝նկատի ունենալով,թե ինչ դատավարություներ են ընթանում:

-Կա հակասություն այդ հռչակագրային բնույթ կրող հայտարարությունների՝թավշյա,վենդետա չի լինելու և գործողությունների մեջ,դա բոլոր դրվագների մասով է:Ես ամբողջովին մերժում եմ երեխաների օգտագործումը այդ բիրտ ձևով, երեխաներին բերել և բռնանալ նրանց քաղաքական առումով ոչ հասուն ուղեղների և հոգիների վրա,դատապարտելի է:Կոչ եմ անում,որ նման մեթոդները վերանան,ամենահետամնաց երկրում են նման բաներ տեղի ունենում:

-Արցախի երկու նախագահները նամակ հղեցին,մերժվեցին,հրավիրվեցին դատարան ՝անձնապես երաշխավորելու:Ի՞նչ է իր մեջ ներառում այս ամենը:

-Մերժելու քաղաքական գինը շատ բարձր է:Հասարակության մեջ կա շատ գրագետ խավ, կարող է այդքան մեծ չի տոկոսը,բայց ես կոչ կանեի մեր իշխանություններին…

-Գիտեք,թե որ շերտն է փողոց դուրս գալիս:

-Երբ հեղափոխությունը սկսվել է,ես ասել եմ հեղափոխությունը սկիզբ ունի,վերջ միշտ չէ ,որ ունի,ամենամեծ հասունությունը իշխանությունների կլինի այն ,երբ կհրաժարվեն …

-Հիշեք վերջին հայտարարությունը՝նորից կհանեմ ժողովրդին…

-Դա եմ ասում ,կտրուկ դեմ եմ,որ մեր նոր իշխանությունները շարունակեն այսպես կոչված հեղափոխական մեթոդնեը,փողոցը չէ,որ պետք է նոր իշխանությունները օգտագործեն,նրանց ձեռքին այսօր կառավարությունն է,ԱԺ,և կա ընդդիմություն:Նոր բան է ստացվել, ես ասում էի՝հին իշխանությունները փորձում են ընդդիմությունը ներկայացնել որպես թշնամի ,իսկ հիմա դա արվում է և դատական գործընթացով:

-Հասարակությունը,թե՞ իշխանությունը պետք է գա այդ գիտակցության :

-Ես ՀԽ անդամ եմ,այնտեղ 45 անդամ կա,մենք հիմա սկսել ենք հանդիպումներ,իմ կարծիքով դա մեծ մարտահարեվեր է այդ խորհրդին:Եթե ՀԽ-ն,որը սահմանադրական մարմին է,չկարողանա այդ բոլոր խմորումները փողոցից բերել քաղաքակիրթ դաշտ…

-Դրա համար պետք է լինեն քաղաքացիական ինստիտուտներ ,որոնք չկան, բոլորը գնացին իշխանության գիրկը…

-Դա նշանակում է,որ մենք քիչ ենք աշխատում,այն իշխանությունները,որոնք չեն լսում քաղաքակիրթ քննադատությունը , այս ձևով հեռացնելուն:Եվս մեկ անգամ ասենք՝քիչ մարդ կա չի համաձայնի նրա հետ,որ հները պետք է գնան:

-Դա հասկանալի է,բայց երբ 1 տարի անց շահարկվում է այդ թեման..

-1 տարի իշխանության են և պետք է հրաժարվեն զուտ հեղափոխական գործիքակազմը օգտագործելուց:

-Ինչո՞ւ թիրախավորվեց հատկապես երկրորդ նախագահը:

-Զուտ Մարտի 1-ի պատճառով, դա եղել է կազմակերպված բախում առաջին նախագահի կողմից, ամբողջովին կրկնությունն էր 1996 թվականի,երբ իրեն հաջողվել է զավթել իշխանությունը…

-Ինչո՞ւ ոչ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը:

-Ես այդ հարցը շարունակ տալիս եմ,նա այն վստահելի անձը չէ,և կասկած չէր հարուցում,որ ցանկանում է և անօրինական կարող է զավթել իշխանությունը:1996 թվականին նա անօրինական զավթել է իշխանությունը:Դրա համար ինքը չի կրել պատասխանատվություն:2008-ին կրկնել է այդ փորձը:

-Այսօրվա իշխանության ներկայացուցիչների հետ:

-Այսօրվա իշխանության մեջ գտնվող մարդկանց հետ :Անցել է 10 տարի,ես չեմ զրկում նույն Նիկոլ Փաշինյանին այն հնարավորությունից և իրավունքից ,որ նա կարող է փոխվել գաղափարապես,ես երբեք չեմ անի:Մարդ է ,սխալական է, փոխոխական է,այստեղ չէ խնդիրը,այլ խնդիրն այն է,թե ինչու հիմա Ռոբերտ Քոչարյանը,որովհետև այն ժամանակ Լևոն Տեր-Պետրոսյանին շատ նրբանկատորեն չեն կանչել պատասխանատվության,որպեսզի նախադեպ չստեղծվի …

-Այսինքն չեն կանչում պատասխանատվության,հետո ինքն է կանչո՞ւմ …

-Դա ձևերի մեջ է,ամեն մի քաղաքական վերնախավի ձեռագիրն է,այն քաղաքական վերնախավի բոլոր իր սխալներով, որդեգրել է ,որ առաջին նախագհաին չեն կանչելու պատասխանատվության:

-Կար ժամանակ,որ ասում էին՝Սերժ Սարգսյանն ու Լևոն Տեր-Պետորսյանը հրաշալի համագործակցում են: Այդ ուժը այն ժամանակ հայտնվեց ԱԺ-ում,գիտեինք,որ առանց Սերժ Սարգսյանի քմահաճույքի ոչ մի ուժ չէր կարող հայտնվել ԱԺ-ում:

-Ինձ երբեք դա չի հետաքրքրել, ուզում եք ասել,որ անցած տարի տասնյակ հազարավոր մարդկանց հավաքագրումը ևս տեղի է ունեցե՞լ ընկերական հարբերությունների շնորհիվ: Ես հիշում եմ,որ բոլորը խոսում էին այն մասին,որ քաղաքական ուժ չի կարող հայտնվել ԱԺ-ոևմեթե չկա պայմանավորվածություն,ես չեմ հավատում,որ Ժառանգությոնը այդպես է հայտնվել: Այն ժամանակ էլ դատավարությունը չի բացահայտել ամեն ինչ:

-10 զոհերի հետ կապված հիմա ոչ մի խոսք չկա:

-Մարդասպանները մեր մեջ են,հասարակությունը պետք է հասկանա,որ մինչև այդ 10 զոհերի հարցը չլուծվի,մնացածը լինելու է քաղաքական շահարկում,այն ժամանակ ճոճանակը մի կողմ է գնացել այսօր մեկ ուրիշ:

-Կա՞ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ոգին և հոգին այսօրվա իշխանության մեջ:

-Տեսնում եմ այն անձանց մեջ և այն հեղհեղուկ բանաձևերի մեջ,օրինակ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի որոշ արտահայտությունների,այո կա նրա գաղափարախոսությունը ,նա այդքան հեշտ դուրս չի գալու քաղաքական դաշտից:

Առաջին հատվածն՝այստեղ

Հարցազրույցը՝Նաիրա Բաղդասարյանի