Ճնշումներ տեսնում եմ,լսում եմ, մարդիկ գալիս ինձ ասում են.Արամ Սիմոնյանն՝ իր հանդեպ ճնշումների մասին

Հարցազրույց ԵՊՀ ռեկտոր Արամ Սիմոնյանի հետ:/Մաս 2-րդ/

-Ժամանակին մեր Կոնսերվատորիան կարող էր մրցել ցանկացած պետության նմանատիպ բուհի հետ:

-Մեր Կոնսերվատորիան ստեղծվել է Լենինգրադից բլոկադայի ժամանակ եկած ռուսական օգնության շնորհիվ, մեր Պոլիտեխնիկը նույնը,ԵՊՀ-ի ամենահայտնի դասախոսներն ու գիտնականները,հատկապես բնագետները ,մեծ թիվ էին կազմում այն մարդիկ,որոնք ավարտել էին ռուսական բուհեր:Մի կարծեք,որ մենք կարող ենք չափվել Ռուսաստանի հետ,բայց շատ դեպքերում, այնուամենայնիվ ,մրցակցում ենք:

-Ինֆորմացիա կա,որ նախագահ Սարգսյանը ինքը չի ցանկացել դառնալ հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ,այլ դուք եք առաջարկել:Կա՞ նման բան:Ինչ էր տալու դա Սերժ Սարգսյանին,կամ համալսարանին:

-Ոչ,նման բան չկա: Դա ճշմարիտ չէ,ես այն ժամանակ եղել եմ պրոռեկտոր և Սերժ Սարգսյանին առաջարկել,որ եկեք դարձեք հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ,ծիծաղելի է,լուրջ չէ:Այդպիսի խնդիրները այդպիսի առաջարկներով չեն լուծվում:

-Ո՞ւմ մտքով է անցել:

-Իհարկե իր մտքով է անցել, այն ժամանակվա երկրի նախագահի ,գուցե նախարարի մտքով է անցել,ես չեմ կարող ասել,դա իմ խնդիրը չի եղել,ես նման հարց չեմ բարձրացնել:

-Որպեսզի այս ամենը հետագայում ծիծաղելի և քննարկելի չլիներ,հենց նույն գիտխորհուրդը,գիտնականները ,դասախոսները,գուցե ասեիք համալսարանը,կամ մյուս բուհերը հեռու պահեք քաղաքականությունից:

- Այն ժամանակ հանրապետությունում տիրող իրադարությունը այնպիսին էր,որ բոլոր բուհերի հոգաբարձուների խորհուրդները,անպայման իրենց մեջ ներգրավել էին քաղաքական գործիչների:Դա ընդհանուր որոշման արդյունք էր և կախված չէր այս կամ այն բուհից:

-Դա ճի՞շտ որոշում էր,թե՞ սխալ:

-Ես որևէ վատ հետևանք չեմ տեսնում,որովհետև չի եղել որևէ մի վնասակար երևույթ դրանից գոնե ԵՊՀ-ին:Նույն երկրի նախագահը,որը նաև մեր հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն էր,նա շատ խիստ և հանգամանորեն հետևում էր համալսարանական գործունեությանը ,որպեսզի համալսարանում գործընթացները կայանան օրենքին համապատասխան և ճիշտ ուղղությամբ:

-Դուք չեք համարո՞ւմ,որ երկրի նախագահը,վարչապետը նրա համար են,որ հետևեն երկրի ողջ գործընթացներին:

-Ձեզ հետ համաձայն եմ այն բանում,որ հոգաբարձուների խորհրդի մեջ կարող են չլինել քաղաքական գործիչները:Եկեք նայենք,ձեր բերած օրինակը,Ռուսաստանի բուհերի ռեկտոների,պրոռեկտորների ճնշող մեծամասնությունը ,իշխող կուսակցության անդամ են,սկսած Սադովնիչիից,վերջացրած ամենավերջին ռեկտորով:Բերենք ԱՄՆ-ի օրինակը որպես դեմոկրտական երկիր:Օրինակ Կալիֆորնիայի համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը Կալիֆորնայի նահանգապետն է,ամերիկյան շատ համալսարանների հոգաբարձուների խորհուրների նախագահները տեղական իշխանության վերին օղակներում գտնվող մարդիկ են,նույնը Ճապոնիայում,Չինաստանում և էլի շատ երկրնորում:Կա նաև հակառակը:Յուրաքանչուր երկիր ինքն է ընտրում իր ձևը:

-Հիմա մենք փորձը ունենք,դա լա՞վ օրինակ էր,թե վատ:

-Մեր իրականության մեջ հոգաբարձուների խորհուրդները պետք է լինեն անկախ կուսակցություններից ,քաղաքական իշխանության ներկայացուցիչներից:

-Երբևէ դրա մասին ասե՞լ եք:

-Եթե դու ի նկատի ունեք մեր երրորդ նախագահի ՝հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ եղած ժամանակ,ապա չեմ ասել:

-Ինչո՞ւ:

-Չեմ ասել,որովհետև համարել  եմ,որ իզուր է,քանի որ և հոգաբարձուների խորհուրդների կանոնադրություններով,և այն իրավիճակով ,որ տիրում էր հանրապետությունում ,և կառավարման մարմինների իրական պատկերով այն էր,ինչ ունենք:Ես դրա մեջ որևէ արտառոց բան չեմ տեսել:

-Հետաքրքիր է,որ համալսարանականները ոչ մի բողոքի ձայն չեն բարձրացնում: Ի վերջո այսքան չարաշահումները կամ աղմուկը ձեր բուհի շուրջը բարձրացավ, ոչ ոք չի ասում հեռու մեր հաստատությունից կամ ձեզ պաշտպանող ինչ-որ բան հայտարարեն: Ուզում եմ հիշել անցյալը,այնտեղ կային անուններ՝Թամրազյան, Լևոն Ներսիսյան,Ջրբաշյան,Ջահուկյան, բանասիրականի մասով,կային նաև այլք,հիմա կարծես թե այդպիսի հեղիակություն ունեցող գիտնականներ չկան, եթե կան,ապա ո՞ւր են իրենք,ինչո՞ւ ձայն չեն հանում:

-Նախ ,երկու գիտխորհրդի նիստերում ԵՊՀ-ի կոլեկտիվը իր հստակ դիրքորոշումը արտահայտել է ի պաշտպանության ռեկտորի և բողոքել այն գործողությունների դեմ,որոնք կապված էին այս ստուգումների հետ:Դա եղել է ,դա փաստ է և ինչքան էլ,որ ասեն՝ես եմ կազմակերպել,այդպես չէ: Երկրորդ,եթե խոսում ենք մեր անցյալի տիտանների մասին,այո պետք է ցավով նշել,որ մեր դասախոսների մեջ քիչ են մարդիկ,որոնք կարող են չափվել այդ մարդկանց հետ: Ժամանկաշրջանն է այդպիսին,ես հավատացած եմ,որ կգա ժամանակ,որ այդպիսի տիտաններ կծնվեն և կդասախոսեն կամ գիտական աշխատանք կանեն:

-Ինչո՞ւ է լռություն:

-Ես ուում եմ ընդգծել ,որ այսօր էլ շատ տաղանդաշատ մարդիկ կան մեր դասախոսների և գիտական աշխատողների թվում:Մի բան ճշմարիտ է:Ցավով պետք նշել,որ մեր մտավորականության մեջ և հատկապես համալսարանական մտավորականության մեջ,երկչոտների թիվը ավելացել է:Դա կարելի է բացատրել և սոցիալտնտեսական վատ վիճակով ,և քաղաքական ինչ-ինչ դրսևորումներով…

-Ինչքան որ շփվել եմ,գիտեմ ,որ կան այնպիսիք,ովքեր ընդդիմադիր կեցվածք ունեն:Ինչո՞վ է պայմանավորված այս լռությունը:Ինչ է խանգարում,որ գան և ի պաշտպանություն համալսարանի ռեկտորի խոսեն:

-Ես չեմ ասում,թե չկան այդպիսիք,պարզապես շատ քիչ են: Ոչ միայն երկչոտությունը ,այլ նաև սեփական շահի ինչ-ինչ սխալ գիտակցում կա…

-Ակնկալի՞ք ներկա իշխանությունից:

-Ինչու ոչ,չեմ բացառում, երկրորդը ես կարծում եմ,որ այնուամենայնիվ մարտնչող մտավորականի կերպարը այսօր այնքան էլ հարգված չէ:

-Ձեր անձով չեք պայմանավորվո՞ւմ:

-Իհարկե ոչ,որովհետև մեր հասրակության մեջ ցավոք մտավորականի հեղինակությունը անկում է ապրել,և ոչ միայն մտավորականի մեղքով,այլ հասարակության: Վաստակաշատ մարդը,վաստակ ունեցող գիտնականը,մանկավարժը,մշակույթի մշակը այսօր չունի այն հեղինակությունը,ինչ ունեցել է անցյալում:Դուք նշեցիք մեր հռչակավոր դասախոսներին,իհարկե նրանց մակարդակի մարդիկ քիչ են…

-Օրակարգ թելադրողներ,միջավայր ստեղծողները նաև իրենք են,հենց համալսարանից է գալիս:

-Չի կարող հասրակությունը լինել թերզարգացած,երկիրը լինել քաղաքական ,սոցիալական ,տնտեսական առումով լիովին չզարգացած,և համալսարանը լինի Հարվարդի մակարդակի համալսարան:

-Կարող է լինել առաջամարտիկ՝պահանջող,թելադրող:

-Այսօր էլ է առաջամարտիկ, բայց նեղացվել են նրա առաջամարտիկ լինելու ուղիները,կյանքն է այդիպին դարձել:

-Համալսարանի վարձավճարները բարձր են,բայց դասախոսները բարձր չեն վարձատրվում:

-Գիտեք ինչքան են վարձավճարները ուրիշ երկրներում,նույիսկ մեզ նման երկրներում:Դասախոսկան կազմի ,աշխատակազմի աշխատավարձը իհարկե ցածր է,բայց վերջին տարիների ընթացքում բավականին բարձրացել է ,ոչ միայն աշխատավարձերը,այլ նաև հավելավճարները:Մենք այսօր դասախոսներ ունենք,որոնք կես միլիոն կամ ավելի գումարներ են ստանում,դրանք այն մարդիկ են ,ովքեր գիտական ակտիվ գործունեություն են ծավալում և գիտական արդյուքներ են տալիս:

-Դուք հայտարարեցիք՝ Կրթության նախարարն ով է ,որ նման հայտարարություն անի,կարծում եմ նկատի ունեեիք այն,թե ինչ հետագիծ ունի: Վարչապետը հայտարարեց,որ որոշ ռեկտորներ,ովքեր ուսանողի առաջ դուռ են փակել, նրանց խորհուրդ կտամ լքել Հայաստանը ,կարծում եմ ՝առաջին հերթին դա ուղղված էր ձեզ:

-Իհարկե ինձ էր ուղղված:Նախ նախարարի մասին իմ կարծիքը ասել եմ,այդ հետագծի մասին խոսել եմ :Երբ նա աշխատում էր մեզ մոտ,քաղաքական լայն գործունեությամբ էր զբաղվում,բավականին ազատ էր, ոչ ոք նրան ոչինչ չէր ասում:Բայց երկրորդ մասով ասեմ,Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին ունի պարտականություններ և իրավունքներ և իր սահմանադրությամբ հաստատված իրավունքն է իր սեփական երկրում իրականացնել իր իրավունքներուն ու կատարել պարտականությունները:Կարծեմ միայն օրենքով սահմանված կարգով հանրապետության նախագահը կարող է զրկել ՀՀ քաղաքացուն այդ կոչումից,այն էլ ծանրագույն հանցագործությունների համար,օրինակ պետական դավաճանության :Ով կարող է ինձ զրկել ՀՀ-ում ապրելու կամ ՀՀ-ի քաղաքցու կոչումից,բնականաբար միայն այն ինչ ասացի,միայն ՀՀ-ի նախագահը, այն էլ՝ ծանրագույն հանցագործություն կատարելու համար: Նման հայտարարությունը ես ոչ կոռեկտ եմ համարում:

-Հոգաբարձուներ խորհուրդը նորից հավաքվեց,նորից ընտրեցին ձեզ, բայց ոչ վարչապետը,ոչ էլ նախարարը չեն համակերպվում,իրենց համար օրակարգային հարց է դարձել անպայման ազատվել ձեզանից:Ի՞նչ եք կարծում,ինչ քայլեր են իրենց կողմից պատրաստվում և ինչպե՞ս եք պատրաստվում պաշտպանել ձեր իրավունքները:

-Նախ ես վերջին անգամ ընտրվել եմ 2015 թվականին,հինգ տարի ժամկետով ,իմ ժամկետը լրանում է 2020-ի մայիսին ՝1 տարի հետո: Վերջին հոգաբարձուների խորհրդի նիստի ժամանակ լսվել է իմ տարեկան հաշվետվությունը, և այն գնահատվել է դրական,ես շարունակում եմ իմ գործունեությունը:Դրանից հետո հոգաբարձուների խորհուրդը իր դրական որոշումից ընդամենը մեկ ամիս էլ չանցած,տարօրինակ ձևով հավաքվեց և որոշեց,որ ինձ պետք է անվստահություն հայտնի,ինչ հիմքով՝Աստված գիտի:Բնականաբար օրակարգը չհատատվեց,չեմ բացառվում ,որ կլինի երկրորդ փորձը:

-Ճնշումներ կան՞:

-Իհարկե:Փաստորեն նախարարը հանձնարարական տվեց,որ կլինի հոգաբարձուների խորհուրդ ,որը նորից այս հարցին կանդրադառնա:

-Ճնշումն ինչ ձևով է:

-Չգիտեմ,բայց ճնշումներ տեսնում եմ,լսում եմ, մարդիկ գալիս ինձ ասում են:

-Փաստորեն նոր Հայաստանում կան նման բաներ:

-Իհարկե: Այդպիսի ճնշումներ կան:Այդիպիսի ճնշումները լինելու են,որովհետև խնդիր է դրված և այդ խնդիրը պետք է լուծել:Գնալու եմ հոգաբարձուների խորհրդի նիստին,ես ունեմ ինձ վերապահված պարտականություններ և իրավունքներ,դրանք իրականացնում եմ, ելնելով իմ ընտրված լինելու հանգամանքից,մնացածը հոգաբարձուների խորհրդի խնդիրն է:Ես բռնության ձևով ինձ պաշտոնից ազատելու կտրուկ հակառակորդ եմ:

-Ձեր դիմակայությունը դրանից սկսվե՞ց:

-Այո, անարդարությունից,թշնամական մթնոլորտի ստեղծումից և բռնության փորձից,որովհետև դա ճանապարհ չէ և վերջին հաշվով հարիր չէ քաղաքակիրթ երկրին,ինչպիսին մենք կարծում ենք,որ Հայաստանի Հանրապետությունն է :

- Այս ընթացքում դուք առիթ ունեցե՞լ եք հանդիպելու Սերժ Սարգսյանի հետ:

-Ոչ,վերջին անգամ հանդիպել ենք 2018 –ի հունիսին կուսակցությունում,ես կուսակցական եմ,նիստի ժամանակ եմ հանդիպել, հետո ունեցել եմ կարճ հանդիպում և խոսակցություն՝ներկայացնելու համալսարանում ստեղծված վիճակը:

Առաջին մասն՝այստեղ

Հարցազրույցը՝Նաիրա Բաղդասարյանի