Զգուշացրել էի՝ ազատեք,կտեսնեք.տեսան.Կոնստանտին Օրբելյան

Հարցազրույց Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, նախկին տնօրեն Կոնստանտին Օրբելյանի հետ:/Մաս 2-րդ/

-Ձեզ նաև քննադատում են ,ասում,որ դուք շատ լավ պրոդյուսեր եք,բայց դա չի նշանակում,որ դուք պետք է միահեծան ղեկավարեք թատրոնը:Իսկապես դուք մեծ ներդրում ունեք, աշխուժություն է նկատվում, իսկապես դուք ձեր անձնական կապերը և միջոցները ներդրել եք ,բայց շքեղությունը ներքին բովանդակության հետ կապ չունի:

-Թող գան և ղեկավարեն,ես դեմ չեմ,եթե որևէ մեկը ինձնից լավ կարող է անել: Ես չեմ ասում ՝ես բոլորից լավ եմ ղեկավարում,ես ղեկավարում եմ,ոնց կարողանում եմ: Մեր բոլոր տոմսերը վաճառվում են,մենք հաջողություններ ունենք,մեր մասին խոսում է մաբողջ աշխարհը:Ես չեմ կարծում,որ այն բեմադրությունները ,որ մենք ենք արել,այն հյուրախաղերը տարբեր երկրներում ,դրանք բավարար չեն : 2018 թվականի հուլիսի 24-ին Մոսկվայի Մեծ թատրոնում ներկայացվել է Արամ Խաչատրյանի «Գայանե» բալետը,որը ողջ պատմության ընթացքում միակն էր:Ի դեպ ներկա են եղել ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը, ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արթուր Վանեցյանը և ՀՀ մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցը,Նազենի Ղարիբյանը, և տեսել է թե ինչպես են ծափահարում և երկրպագում Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի սիմֆոնիկ նվագախումբին ՝ առաջատար մենակատարներ, ՀՀ վաստակավոր արտիստներ Ռուբեն Մուրադյանին , Սյուզաննա Փիրումյանին, Մերի Հովհաննիսյանին , թատրոնի մեկանակատարներ Սոնա Վարդանյանին, Վահագն Մարգարյանին, Ռազմիկ Մարուքյանին: Չիպոլինո բալետի,Կախարդական սրինգի բոլոր տոմսերը վաճառված են,եթե դա պետք չէ,ուրեմն պետք չէ:Մենք բազում պլաններ ունենք,ինչ է նշանակում արտաքին փայլ,այս ամենն արտաքին փայլ՞ է:

-Համաձա՞յն եք,որ ասում են վերահսկողություն չկա,և դրա հետևանքով թատորնը կարող է ինչ-որ բան կորցնել:

-Ես եմ վերահսկում,իսկ ով պետք է վերահսկի:Պետք է նայել,թե երեք տարի առաջ մեր դերասանները քանի անգամ էին խաղացել:Որպեսզի Սպարտակ բերմադրվեր,ստիպված էին Մոսկվայի բալետմեսյտեր հրավիրել : Իսկ հիմա մենք խաղում ենք ամենաբարձր մակարդակով: Իսկ այն, ինչ անում է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Արմեն Գրիգորյանը վերջին ժամանակներում…,ես ուղղակի գլուխ եմ խոնարհում նրա առաջ: Եթե չեմ սխալվում,կարող են հերքել.վերջին 17 տարիների ընթացքում տարեկան 4-5 բեմադրություններ էին լինում,իսկ այժմ միայն աշնանը 6 ներկայացում է բեմադրվել: Այժմ Մոսկվայի Մեծ թատրոնից առաջարկ ունեմ և բանակցությունների մեջ եմ,հուսամ կլինի,նրանք մեզ տալու են 6-7 բալետի,10 օպերայի դեկորացիաներն ու հանդերձանքները : Եթե դա կատարվի, մենք առաջիկա 10 տարիների համար աշխատանքով ապահովված կլինենք: Դա մեծ ուրախություն է,բայց դա ում են տալիս,ինչ-որ մեկի՞ն, Պետրոսին,ոչ Օրբելյանին: Եթե դա վատ է,եթե պետք չէ ,ասեք:

-Անփույթ որոշո՞ւմ էր,թե կոնկրետ ձեր անձի դեմ էր ուղղված:

-Ապրիլի 1-ն էր,հնարավոր էր,որ դա կատակ էր: Եթե դա շատ լուրջ լիներ,ապա իմ ազատման հրամանը չէր լինի տեղեկանքի ձևով: Մշակույթի նախարարությունը տեղեկանք է հրապարակել Օրբելյանին պաշտոնից ազատելու հիմքերի վերաբերյալ։ Տեղեկանքում նախարարությունը պնդում է, որ Օրբելյանին թատրոնի տնօրեն նշանակելով՝ իրավասու մարմինը խախտել է մեկ տասնյակի հասնող իրավական ակտեր:

-Եթե իրոք վարչապետը հանձնարարությամբ ուսումնասիրություն կատարեն և ասեն՝այո,դուք չեք կարող կատարել տնօրենի պաշտոնը,ո՞ րն է լինելու ձեր հաջորդ քայլը:

-Ինչպես այժմ,իմ կողմից լիազորված անձը կլինի տնօրեն ,ես գեղարվեստական ղեկավար,բայց ես կղեկավարեմ,դա այն է ,ինչ ինձ պետք է:

-Իսկ եթե իրենք մրցույթ անցկացնեն և նշանակեն իրենց ընտրած անձին,կդիմե՞ք դատարան:

-Ես հիմա եմ դատարան գնալու:

-Ձեզ համար անկանկա՞լ էր այս ողջ աղմուկը ,որ բարձրացավ ի պաշտպանություն ձեզ և սա էր,որ կես քայլով ետ պահեց կառավարությանը:

-Ես վստահ եմ,որ իրենք չէին սպասում: Հենց ամենասկզբից,երբ իրենք ինձ առաջարկում ին,մնալ միայն մի պաշտոնին,ես իրենց զգուշացրել էի,որ ազատեք,կտեսնեք: Տեսան:Անկեղծ ասած, ես ինքս եմ զարմացած,շատ հուզիչ էր:

-Ինչ է ձեզ համար Հայաստանի Օպերայի ազգային թատրոնը:

-Դա այսօրվա դրությամբ իմ կյանքի գլխավոր նպատակն է, ես աշխատում եմ ամբողջ սրտով և էներգիայով, ես լուրջ եմ տրամադրված:Պետական ոչ մի աջակցություն չկա,եթե ես նստեի և սպասեի,ոչինչ անել, հնարավոր չէր լինի:Ես փորձում եմ հասնել նրան, պետական միջոցներով վերանորոգեն մեր տանիքը,որը կաթում է,տեղադրել օդափոխության համակարգ,որովհետև ամռան տապին պարզապես հնարավոր չէ նստել:Ես հիշում եմ, անցած ամռանը Արամ Խաչատրյան համրգասրահում տեղի ունեցած հրաշալի կատարող Յանա Հարությունյանի մենահամերգը,որին ներկա էին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու Անն ա Հակոբյանը, նախագահ Արմեն Սարգսյանը, տիկնոջ՝Նունե Սարգսյանի հետ ու անդադար իրենց հովացնում էին հովանոցներով: Իսկ Յանա Հարությունյանը մի քանի անգամ քիչ է մնացել ուշագնաց լինի,պարզապես անհնար է: Մշակույթի նախարարությունը պետք է կարողանա պահել այն ,ինչ մեզ մնացել է Սովետական միությունից,թամանայանական այդ հրաշալի կառույցները պետք է լինեն իդեալական կարգավիճակում, կտուրը,զուգարանները,խողովակները,դրանցով պետությունը պետք է զբաղվի,այլ ոչ թե մտնելգեղարվեստական խորհրդի մեջ և ասեն՝սա մեզ դուր է գալիս,սա ՝ոչ : Դուք արեք ձեր աշխատանքը ,որն այնքան էլ լավ չեք անում,մենք ՝մերը,որն իմ կարծիքով բավականին հաջող է: Դա պետական կառույց է,բայց մեզ կառույցի պահպանման ծախսերի մասար կոպեկներ են տալիս: Այն մասին,որ կտուրը կաթում է,որ ոք չի մտածում,չնայած ,որ ես ամեն օր եմ դրա ամսին նամակ գրում:

- Ձեր պապը ստալինյան ժամանակաշրջանում հայտնվել է Սիբիրում,ձեր հայրը պատերազմի ժամանակ գերի է եղել Գերմանիայում,որովհետև այդ նույն վտանգը իրեն էր սպառնում,հայտնվե լ է Ամերիկայում,հաստատվել,մեկ տասնամյակ հետո դարձել է ամնամեծահարուստ և պատվարժան մարդկանցից մեկը :Երբ Խրուշչովը գնացել է ԱՄՆ ,հրավիրյանլների թվում է եղել նաև նա,անձամբ շփվել է նրա հետ, խնդրել է ,որ հանդիպի իր մայրիկի հետ, այդ հնարավորությունը տվել են և նա եկել է ԱՄՆ :Ձեր նախնիները բարդ և փառահեղ ճանապարհ են անցել:Նախորդ զրույցի ժամանակ ասացիք՝ես որ անդրադառնում եմ իմ նախնիների անցած ճանապարհին, այս փոքր խոչընդոտները ինչ են,կդիմանամ: Սա այդպիսի՞ խոչընդոտ է:

-Սա անցողիկ է:Ավելի տհաճ էր այն,որ 2018 թվականի նոյեմբերի 12,թե 13-ին նախարարության ֆեյբուքյան էջում Լիլիթ Մակունցը գրել է,որ մենք ՊՈԱԿ-ի ներսում քաղաքական քարոզ ենք տանում: Ինձ կանչեցին,և դա բավականին հետաքրքիր հանդիպում էր: Նա ասաց՝մենք գիտենք,թե ձեզ մոտ՝թատրոնում ինչ է կատարվում,դա շատ անհանգստացնող է, դուք ձեր տեղակալ Կարինե Կիրակոսյանի հետ քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական քարոզ եք անում : Ես շատ հանգիստ իրեն պատասխանեցի՝օ ամսի քանիսն է, ասաց՝նոյեմբերի 12-ը, ասացի՝իսկ ե՞րբ է սկսվում նախընտրական քարոզարշավը,ասաց՝ նոյեմբերի 26-ին, ասացի ՝ուրեմն մենք մոտ 14 օր ունենք փախնելու համար:Ասաց՝դե ուրեմն պետք է գնաք կառավարություն և համապատասխանեցնեք,թե ինչ կարող ենք խոսել և ինչ չենք կարող խոսել թատորոնում նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում: Հետագայում ՝ինչ կարող ենք մտածել ,և ինչ չենք կարող մտածել: Ասացի՝այս ամենը զրպարտություն է,բերեք այն մարդուն,ով ձեզ նման բան է ասել:Այ հենց այդ ժամանակ եմ ասել,որ իմ պապիկին 1936 թվականին ձերբակալաել են այն բանի համար,որ ինչ-որ մեկը ինչ-որ բան է ասել Ստալինի մասին: 1938-ին նրան գնդակահարել են, հետո տատրիկիս են ձերբակալել,որպես դավաճանի կին,ասացի ՝ինչ է այդ այդ ամենը կրկնվո՞ւմ է,սա ի՞նչ է: Այդ խոսակցությունն այդքանով ավարտվեց: Սանկտ Պետերբուրգի Մեծ դրամատիկական թատրոնի ռեժիսոր Տոստանոգովին նշանակեցին թատորնի տնօրեն: Այդ թատորնը հայտնի էր նրանով,որ ռեժիսրները ,տնօրենները այնտեղ շատ հաճախ էին փոխվում, նա հենց առաջին օրը հավաքեց կոլեկտիվին և ասաց՝ես ձեզ շատ տհաճ բան եմ ասելու, ես ուտելու չեմ:

- Պնդում են, որ Օրբելյանին թատրոնի տնօրեն նշանակելով՝ իրավասու մարմինը խախտել է մեկ տասնյակի հասնող իրավական ակտեր, այդ թվում՝ «Լեզվի մասին» [Օրբելյանը գրական հայերենին չի տիրապետում, ռուսախոս է]:Գիտեմ ,որ աշխատում եք այդ ուղղությամբ,ինչ արդյունքներ ունեք:

-Այն օրենքով,որ ինձ նշանակել են,անպայման չէ հայերենի տիրապետումը:Բնականաբար ես աշխատում եմ,իհարկե ամաչում եմ խոսել,բայց ես ամեն ինչ հասկանում եմ,բայց գաղտնի եմ պահում:

Առաջին հատվածն՝այստեղ

Հարցազրույցը՝Նաիրա Բաղդասարյանի