Ստեփանակերտը փրկության օղակ է դառնում Փաշինյանի համար

Վերջին օրերին ուշագրավ գնահատականներ են հնչում է Արցախի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից, որոնք ակնհայտորեն ցույց են տալիս, որ Հայաստան-Արցախ մակարդակով չկա միասնական դիրքորոշում Արցախի շուրջ բանակցություններում: Ավելին, Ստեփանակերտից հնչող հայտարարությունները հիմք ընդունելով՝ կարելի է փաստել, որ առկա են ոչ միայն հակասություններ գոնե պաշտոնական հայտարարությունների մակարդակով, այլև Արցախի դիրքորոշումը կարող է որոշակիորեն փրկել առաջիկա բանակցություններում Փաշինյանին: Նախկին իշխանությունների այն մեղադրանքները, թե Արցախը բանակցային սեղանի շուրջ վերադարձնելու՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նախաձեռնությունն իր մեջ վտանգներ է ներառում և կարող է բանակցային գործող ընթացակարգը խարխլել, Արցախի արտգործնախարար Մասիս Մայիլյանը ներքին քաղաքական շահարկումների դաշտից է համարում։ Նրա կարծիքով՝ Հայաստանի նոր իշխանությունները հարցի շուրջ կառուցողական մոտեցում են ցուցաբերում։ «Չեմ կարծում, որ նման զարգացում կլինի, որովհետև Հայաստանի նոր իշխանություններն, իմ կարծիքով, կառուցողական մոտեցում են ցուցաբերում, իրենք ասում են, որ շարունակելու են մասնակցել բանակցություններին, ավելի շուտ այդ հանդիպումներին, որովհետև լիարժեք չեն կարող լինել այդ բանակցություններն առանց Արցախի մասնակցության, և դա խոսում է նրա մասին, որ Հայաստանը ոչ թե նախապայման է դնում Արցախի մասնակցությունն, այլ ասում է, որ իրենք խոսելու են Հայաստանի Հանրապետության անունից, այսինքն՝ կարծում եմ, որ սա ճիշտ մոտեցում է, կառուցողական է, և նման մեղադրանքները, կարծում եմ, ներքին քաղաքական շահարկումների դաշտից են», - «Ազատության» հետ զրույցում ասել է Արցախի ԱԳ նախարարը։ Միաժամանակ Մայիլյանը հավելել է, որ արդեն ժամանակն է հրաժարվել հնացած սկզբունքներից. «Պետք են նոր իրատեսական առաջարկներ, և նաև ձևաչափի վերականգնման հետ կապված մենք կարող ենք ակնկալել որևէ առաջընթաց, բայց եթե մնան հնացած սկզբունքները և Արցախը չմասնակցի, որևէ առաջընթաց մենք չենք կարող արձանագրել այս բանակցություններում», - ասել է Արցախի ԱԳ նախարարը։ Հարցին, թե ի՞նչ նկատի ունի՝ ասելով հրաժարվել սկզբունքներից, խոսքը Մադրիդյա՞ն սկզբունքների մասին է, Մայիլյանը պատասխանել է. «Ես ասում եմ, որ այդ սկզբունքները և այս վերջին 27 տարիների ընթացքում տարբեր առաջարկները, որ եղել են և որոնք սեղանին են, դրանք հնացած են, պետք է վերանայվի»։ Արցախի մեկ այլ պաշտոնյա՝ Արցախի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Վիտալի Բալասանյանը Ստեփանակերտում մարտի 12-ին տեղի ունեցած Հայաստանի և Արցախի անվտանգության խորհուրդների համատեղ նիստից հետո Aysor.am-ին հարցազրույց է տվել, որում խոսելով Անվտանգության խորհրդի նիստում քննարկած թեմաներից՝ անդրադարձել է հարցին, թե փաստորեն ձևաչափի փոփոխություն է առաջարկում վարչապետը, դա բանակցությունները փակուղի տանող ճանապարհ չէ՞: Նա պատասխանել է. «Միանշանակ`ոչ: Նախկինում բանակցությունները` հրադադարի ռեժիմի համաձայնագիրը, բուդապեշտյան գագաթաժողովի բանաձևը ստորագրվել է երեք կողմերի միջև, Արցախը հանդիսանում էր բանակցությունների լիիրավ սուբյեկտ: Պատճառները տարբեր են` ինչու է Արցախը դուրս մնացել բանակցություններից: Երբ Հայաստանի նախագահ ընտրվեց Ռոբերտ Քոչարյանը, որին որպես բանիմաց ու որպես Արցախի նախկին նախագահ, Արցախի իշխանությունները լիազորեցին նրան ներկայացնել Արցախը բանակցություններում: Այնպես չէ, որ մենք այսօր բանակցությունների ֆորմատ ենք փոխել: Այսինքն՝ մենք վերադարձել ենք ակունքներին: Մենք որևէ ֆորմատ չենք խախտել և այն ինչ դրված է սեղանին, շարունակելու ենք դրանց շուրջ բանակցությունները. տարածքների, փախստականների վերադարձի, ստատուս-քվոյի, անկախության մասին դրանք բոլորը թեմա են, որոնք քննարկվելու են: Ես որևէ մտավախություն չունեմ, որ վաղը կարող է ոչ հայանպաստ փաստաթուղթ ընդունվել: Վերջին շրջանում շատ է խոսվում ժողովուրդներին խաղաղության նախապատրաստելուց: Բայց 1994-ին հրադադարի ժամանակ երկու ժողովուրդների միջև մեծ փոխվստահություն կար չնայած այդ արյունահեղությանը: Եվ հետո Ադրբեջանի իշխանությունները սկսեցին հետախուզական-դիվերսիոն գործողություններ, այնուհետև` փոխհրաձգություններ, որոնց հետևանքով ժամանակ առ ժամանակ ունենում էինք մարդկային, նյութատեխնիկական կորուստներ: Իսկ գագաթնակետը 2016-ի ապրիլն էր, որը փոխել է ֆորմատը, նաև` իրողություններ», ասել է Բալասանյանը: Այնուհետև նա ուշագրավ ուղերձ է հղել՝ թերևս պաշտոնական Երևանին ու միջազգային հանրությանը: «Համոզված եմ ու վստահ եմ, որ պարտադիր պայման է, որպեսզի արցախյան կողմը մասնակցի բանակցություններին: Որևէ ֆորմատ չի խախտվում: Արցախը ունի այդ ֆորմատին ավելացնելու մեկ առաջարկություն` այն է` կնքել «Խաղաղության պայմանագիր» ու այդ փաթեթն անվանել հենց այդպես: Խաղաղության պայմանագիր կնքելը միջազգային պրակտիկա է պատերազմներից հետո: Այդ փաթեթի մեջ պետք է ներառել ամեն ինչ` գերիների փոխանակում, տարածքների վիճարկելի հարց, նյութական կորուստների հարց: Մենք դեմ չենք գնում այդ փաթեթին, բայց մենք մեկ առաջարկություն ենք անում՝ որպեսզի ժողովուրդները պատրաստ լինեն խաղաղության`«Խաղաղության պայմանագիր» ունենալու համար»: Լրագրողի հարցին՝ խաղաղության պայմանագիր երեք երկրների միջև՞, նա պատասխանել է. «Իհարկե, Մինսկի խմբի համանախագահության ներքո խաղաղության պայմանագիր կնքել: Միանշանակ պնդում ենք, որ խաղաղության պայմանագիրն անհրաժեշտ է: Վերջերս լուրեր են շրջանառվում, թե իբր Հայաստանի վարչապետն ընդունել է տարածքներ խաղաղության դիմաց թեզը: Ես չէի ասի, որ Հայաստանի ղեկավարությունը` ի դեմս վարչապետի, ինչպես նաև ժողովուրդը, պատրաստ են դրան: Միջազգային հանրությունը հիմա ժամանակ առ ժամանակ կրկնում է 3 սկզբունքների մասին` ուժի չկիրառում, ազգերի ինքնորոշում, տարածքային ամբողջականություն: Երեք գլխավոր թեզերն է առաջ քաշված: Տարածքային ամբողջականության հարցը ինձ համար, որպես քաղաքացու, որպես Արցախի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար, որպես ժամանակին լուրջ դերակատարություն ունեցած զորքերի հրամանատար, շատ վիճարկելի է: Ադրբեջանի տարածքը շատ կասկածելի տարածք է: Նախ պետք է այդ երկիրը ապացուցի միջազգային հանրությանը՝ որ տարածքի մասին է խոսքը: Սա վիճարկելի հարց է, և ես համոզված եմ, որ երբ Արցախը արդեն իսկ որպես բանակցային սուբյեկտ ներկա գտնվի, մենք, իհարկե, բարձրացնելու ենք այդ հարցը»: Փաստացի, Ստեփանակերտը խաղաղության համաձայնագիր կնքելու մասին հայտարարություն է անում՝ Արցախի մասնակցությունը բանակցային գործընթացում օրվա հրամայական դարձնելով: Ինչպես է այս առաջարկն ընդունում Փաշինյանը... Եթե Արցախը բարձրացնում է խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու հարց՝ ուրեմն պնդում է բանակցություններին մասնակցելու անհրաժեշտությունը: Բայց ունի՞ Փաշինյանը օրակարգ, երբ դեռ ասում է, որ միջնորդների հրապարակած սկզբունքները պարզաբանման կարիք ունեն: Ստեփանակերտը բարձրացնելով խաղաղության պայմանագրի ստորագրման անհրաժեշտություն՝ հստակություն է ակնկալում, կոնկրետ օրակարգով և պարտադիր Արցախի մասնակցությամբ: Այս կերպ՝ Արցախը մի կողմից փրկության օղակ է դառնում Փաշինյանի համար, միաժամանակ, նրան ավելի լրջանալու ուղերձ հղելով: Թամար Բագրատունի