Պայթյունավտանգ իրավիճակ. ելքը պատերա՞զմն է

Մինսկի խմբի համանախագահները հայտարարություն են տարածել, որը ուշագրավ լինելուց բացի նաեւ սկանդալային է: Այն պայթեցնում է Փաշինյանի՝ արտաքին քաղաքականության մասին փչած փուչիկը եւ հայտարարությունն առ այն, որ Արցախը պետք է դառնա բանակցությունների կողմ: Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի միջև առաջիկայում սպասվող հանդիպման վերաբերյալ տարածված այս հայտարարության վերջնարդյունքը կամ պատերազմն է, կամ տարածքների հանձնումը: Այսպիսով՝ հայտարարությամբ համանախագահներն ընդգծում են երկու երկրների ղեկավարների հանդպումից առաջ այնպիսի միջավայրի պահպանումը, որը թույլ կտա իրականացնել արդյունավետ քննարկումներ և շարունակում են դրականորեն գնահատել վերջին շրջանում շփման գծում մահվան դեպքերի բացակայությունը: Համանախագահները նաև ողջունում են որոշ սկզբնական քայլերը, որոնք իրականացվում են տարածաշրջանում՝ նախապատրաստելու բնակչությանը խաղաղությանն ու քաջալերելու կողմերին ինտենսիվացնել նման ջանքերը: Միևնույն ժամանակ, համանախագահները վերահաստատում են լարվածության թուլացման ու հրահրող հռետորաբանության նվազեցման խիստ անհրաժեշտությունը: Այս համատեքստում համանախագահները կոչ են անում կողմերին զերծ մնալ հայտարարություններից ու գործողություններից, որոնք ենթադրում են տեղում իրադրության փոփոխություն, նախապես վճռում են ապագա բանակցությունների արդյունքը կամ ստեղծում են նախապայմաններ, առանց մյուս կողմի համաձայնեցման պահանջում են ձևաչափի միակողմանի փոփոխություն կամ ցույց են տալիս պատրաստակամություն վերսկսելու ռազմական գործողությունները: Հղում անելով Մինսկի խմբի գործընթացի էության վերաբերյալ որոշ հակասական հրապարակային հայտարարություններին՝ համանախագահները վերահաստատում են, որ խնդրի արդար ու տևական կարգավորումը պետք է հիմնված լինի Հելսինկիի եզրափակիչ ակտի սկզբունքների վրա, մասնավորապես կապված ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառման, տարածքային ամբողջականության և հավասար իրավունքների ու ժողովուրդների ինքնորոշման վրա: <<Այն նաև պետք է ներառի հավելյալ տարրեր, ինչպես 2009-2012 թվականներին առաջարկել են համանախագահող երկրների նախագահները, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի շրջակա տարածքների վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո, միջանկյալ կարգավիճակ Լեռնային Ղարաբաղի համար, որը անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքներ կտրամադրի, Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը կապող միջանցք, Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական իրավական կարգավիճակի ապագա հստակեցում իրավականորեն պարտադիր կամքի արտահայտման միջոցով, բոլոր ներքին տեղահանված անձանց ու փախստականների՝ բնակության նախկին վայրեր վերադառնալու իրավունք, ինչպես նաև միջազգային անվտանգության երաշխիքներ, որը կներառի նաև խաղաղապահ գործողություն>>: Ինչպես ասում են՝ ավելի վատ չէր կարող լինել, քան այս հայտարարությունն է: Հայաստանում իշխանափոխությունից հետո սա առաջին ծավալուն, ծրագրային ուղիղ խոսքն է բանակցային գործընթացի առկա իրավիճակի մասին։ Այս հայտարարությունը կնշանակի, ի հեճուկս, Փաշինյանի՝ Արցախը բանակցային սեղան վերադարձնելու հայտարարությանը, բանակցությունների ներկա ֆորմատի պահպանում: Վտանգ կա, որ ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում Նիկոլ Փաշինյանի շտապողականության հետեւանքով գրեթե մեկ տարի անց մեզ վերադարձնում են ելակետային դիրքերին, ցավոք, առանց Վիեննայի, Սանկտ Պետերբուրգի եւ Ժնեւի պայմանավորվածությունների կատարման անհրաժեշտության մասին հիշատակման: Այսինքն, 2016-ի ապրիլյան գործողությունների մեր համար բարենպաստ քաղաքական կապիտալիզացիան այլևս գոյություն չունի: Եթե ավելի պարզ, ապա Արցախի հարցի լուծման տարբերակը, որը մեզ հիմա առաջարկում են ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները հետեւյալն է. Լեռնային Ղարաբաղի շրջակա տարածքների վերադարձ ադրբեջանական վերահսկողությանը, Լեռնային Ղարաբաղի համար միջանկյալ կարգավիճակ, որն ապահովում է անվտանգության և ինքնակառավարման երաշխիքներ , Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղն իրար կապող միջանցք, վերջնական իրավական կարգավիճակի հետագա որոշում, օրինական կամքի արտահայտման , իրավական պարտադիր ուժ ունեցող կամարտահայտություն, տեղահանված բոլոր անձանց և փախստականների՝ իրենց նախկին բնակության վայրեր վերադառնալու իրավունքի իրացում: Այնպես որ Ղարաբաղի շուրջ օղակը սեղմվում է, թե ինչպես պետք է Նիկոլ Փաշինյանը դուրս գա այս իրավիճակից, դժվար է կանխատեսելը, ամեն դեպքում վառոդի հոտը նորից զգացվում է: Անի Սահակյան