Գազային խաղաքարտի խորքերը

Փետրվարի 26-ին, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն Իրանում հայտարարել էր, որ Հայաստանը պատրաստ է իրանական գազի տարանցիկ երկիր դառնալ: Նա նշել էր, որ Էներգետիկ միջանցքի ստեղծումը կարևոր նշանակություն ունի թե՛ երկկողմ, թե՛ տարածաշրջանային, և թե՛ ավելի ընդարձակ առումով: Նկատենք` Իրան–Հայաստան գազամուղը շահագործման էր հանձնվել 2007թ.–ի մարտին։ Դրա նախնական հզորությունն ինչպես 12 տարի առաջ, այսօր էլ մնում է տարեկան 1,1 միլիարդ խորանարդ մետր։ Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը մեկնաբանելով Նիկոլ Փաշինյանի Իրանում արված այն հայտարարությունը, թե Հայաստանը պատրաստ է լինել տարանցիկ երկիր իրանական գազի համար՝ երեկ կառավարության նիստից հետո ասաց, որ սա հնարավորություն կընձեռի, որպեսզի Իրան-Հայաստան գազամուղով Իրանից ավելի մեծ ծավալով գազ ներմուծենք Հայաստան՝ Վրաստան տարանցելու համար: Ըստ նախարարի, այդ հնարավորությունը միայն դրական կարող է ազդել Հայաստանում եղած ենթակառուցվածքն արդյունավետ օգտագործելու համար: Տիգրան Խաչատրյանի խոսքով, մինչ այս, իրանական գազամուղի կես ներուժն էր օգտագործվում. «Կարծում եմ` այնտեղ կան չօգտագործված ծավալներ: Իմ գործընկերների կողմից հնչեցված կարծիքներից տեղեկանում ենք, որ այսօր եղած հզորությունները թույլ են տալիս առնվազն կրկնապատկել իրանական գազի ծավալները»: Ի դեպ, այն մասին, որ Իրանից Հայաստան եկող գազի ծավալը պետք է կրկնապատկվի հայտարարվել էր դեռ գազատարի բացման օրը, Իրանի այն ժամանակվա նախագահ Մահմուդ Ահմադինեջադի Հայաստան այցի ընթացքում։ Ըստ այդ հայտարարության, 2019թ.-ից Հայաստան եկող գազի ծավալը պետք է հասցվեր 2,3 միլիարդ խորանարդ մետրի: Նշենք, որ ըստ Իրանի հետ Հայաստանի կնքած «գազ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» պայմանագրի, գազի յուրաքանչյուր 1 խորանարդ մետրի դիմաց մեր երկիրն Իրանին է մատակարարում 3 կիլովատ էլեկտրաէներգիա: Պայմանագրի գործողության ժամկետը 20 տարի է: Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այցն Իրան մանրակրկիտ նախապատրաստված էր. այս մասին Սպահանում լրագրողների հետ զրույցում ասել է վարչապետի մամուլի քարտուղար Վլադիմիր Կարապետյանը: Նա նշել է, որ Նիկոլ Փաշինյանի և Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանիի միջև տեղի ունեցած բանակցությունները շատ կարևոր էին ու արդյունավետ: Վ. Կարապետյանը հավելել է, որ թե՛ Իրանի նախագահի, թե՛ ՀՀ վարչապետի կողմից տրվել են հանձնարարականներ՝ կարգավորելու, հարթելու համագործակցության հարցերը: Tert.am-ի հարցին, թե ի՞նչ նկատի ունի Նիկոլ Փաշինյանը, երբ ասում է, որ հայ-իրանական հարաբերությունները պետք է լինեն գլոբալ բնույթի, Վ. Կարապետյանը պատասխանեց. «Պայմանավորվածություն ձեռքբերվեց միջկառավարական տնտեսական հանձնաժողովի գործունեությունը ակտիվացնելու վերաբերյալ: Առաջիկայում կլինի նիստ, որտեղ կքննարկվեն էներգետիկայի, տրանսպորտի ոլորտներին վերաբերող հարցերը: Վարչապետի այցն Իրան, նման մակարդակի հանդիպումները ձևավորում են փոխվստահության մթնոլորտ, որը հնարավորություն է տալիս պատասխանատու գերատեսչություններին անկաշկանդ աշխատել՝ ունենալով նաև հանձնարարականը: Հանդիպումը ծառայեց խոչընդոտները վերացնելուն: Մենք իրանական կողմից լսել ենք առաջարկ՝ լսել ենք առաջարկ էլեկտրոէներգիայի ու գազի տարանցման համագործակցություն ծավալելու Վրաստանի և Ռուսաստանի հետ: Կա պայմանավորվածություն՝ ապրիլին Թեհրանում քառակողմ հանդիպում կազմակերպելու Թեհրանում»: Այսպես, կարող ենք ասել, որ Հայաստան-Իրան հարաբերություններում՝ այս պահին էներգետիկ առումով ոլորտում բավական տպավորիչ նախադրյալներ են ստեղծել հետագա առաջխաղացումն արձանագրելու համար՝ գոնե հայտարարությունների մակարդակով: Պաշտոնական այն հայտարարությունները, որոնք հետևեցին Փաշինյանի Իրան կատարած այցին՝ հուսադրող են: Հայտնի է, որ իրանական կողմը համարվում է բարդ բանակցող, սակայն նրանց համաձայնությունները կատարվում են ըստ արժանվույն: Սակայն բարդությունները այլ տեղ են: Ինչպե՞ս կարձագանքի արևմուտքը, մասնավորապես՝ Միացյալ Նահանգները հայ-իրանական ծրագրերի վերաբերյալ հայտարարություններին՝ ցույց կտա ժամանակը: Պաշտոնական Երևանը, ամեն դեպքում, պետք է հավասարակշռի հարաբերությունները, և ոչ ԱՄՆ-ի հետ, ոչ Իրանի հետ Հայաստանի հարաբերությունները չպետք է տուժեն: Բայց արդյո՞ք դա կհաջողվի Փաշինյանի կառավարությանը: Մետաքսյա Շալունց