Փաշինյանի առաջիկա այցի գլխավոր մեխը

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը փետրվարի 27-ին մեկնելու է Իրան: Քյոլնում հայ համայնքի հետ հանդիպմանը այս մասին հայտնեց ինքը՝ Փաշինյանը: «Փետրվարի 27-ին պաշտոնական այցով մեկնում եմ Իրանի Իսլամական Հանրապետություն», - ասել էր նա։ Հայաստանի հարևան Վրաստանի ուղղությամբ Փաշինյանն արդեն հատուկ ուղերձներ ուղղել է մի քանի անգամ, նախ՝ անմիջապես հեղափոխությունից հետո ստանձնելով վարչապետի պաշտոնը, նա մեկնեց Վրաստան, այդ շփումները շարունակական էին վերջին մի քանի ամիսներին ինտենսիվորեն թե՛ նրա, թե՛ ՀՀ նախագահի մակարդակով: Հերթը Իրանինն է: Իրան Փաշինյանի այցը նույնիսկ, կարելի է ասել՝ փոքր-ինչ ուշացած է: Իրանը տարածաշրջանը կայունացնող պետություն է, Հայաստանի համար վստահելի գործընկերն է, և այդ այցը կարող է ուղենշային դառնալ հայ-իրանական հարաբերությունների առումով: Ըստ ամենայնի պաշտոնական Իրանին հետաքրքրում են Հայաստանի իշխանությունների պատկերացումները՝ արևմուտքի, Ռուսաստանի հետ փոխհարաբերություններում, ինչպես նաև՝ հայ-իրանական տնտեսական համագործակցության և խորացման հեռանկարները, և իհարկե՝ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացի շուրջ ստեղծված իրավիճակը: Իրանը կփորձի Հայաստանից ստանալ հավաստիացումներ, որ Հայաստանի և Արևմուտքի հետ հարաբերությունները երբեք չեն խոչընդոտի Իրանի հետ հարաբերություններին: Ի դեպ, փետրվարի 14-ին Սոչիում Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի ղեկավարների հանդիպում է նախատեսվում՝ Սիրիայում իրավիճակը քննարկելու համար, հաղորդում են ռուսական և թուրքական պետական լրատվամիջոցները: Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի և Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանիի առաջիկա հանդիպման վերաբերյալ մանրամասներ առայժմ չեն հրապարակվում: Ռուսաստանյան ՆՏՎ հեռուստաալիքը հաղորդում է միայն, որ քննարկվելու են Իդլիբի շուրջ ստեղծված իրավիճակը և ԱՄՆ-ի զորքերի դուրսբերումը Սիրիայից: Երեք երկրները հայտարարել են, որ ցանկանում են քաղաքական լուծում գտնել՝ վերջ տալու Սիրիայում արդեն ութերորդ տարին շարունակվող քաղաքացիական պատերազմին: Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը կիրակի օրը հայտարարել է, որ փետրվարի 14-ին բանակցություններ է անցկացնելու Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ Սոչիում: Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հաստատել է Էրդողանի հայտարարությունը՝ հավելելով, թե Սոչիում փետրվարի 14-ին անցնելու է Ռուսաստան-Թուրքիա-Իրան եռակողմ գագաթնաժողովը Սիրիայի ճգնաժամի հարցերով: Եռակողմ գագաթնաժողով անցկացնելու մասին Ռուսաստանի և Թուրքիայի ղեկավարները պայմանավորվել էին իրենց վերջին հանդիպման ժամանակ, որ կայացել է հունվարի 23-ին Մոսկվայում: Պուտինը հայտարարել էր, որ Էրդողանի հետ պայմանավորվել է՝ որտեղ և երբ պետք է անցնի այդ եռակողմ գագաթնաժողովը, և որ պետք է դա համաձայնեցնել նաև Իրանի նախագահի հետ: Հիմնական հարցը, որ Մոսկվայում քննարկել էին Պուտինն ու Էրդողանը, Սիրիայի արևելքում անվտանգության գոտու ստեղծումն էր, հաղորդում է «Ազատությունը»: Վերջնական պայմանավորվածություն Մոսկվան և Անկարան հունվարի 23-ին ձեռք չէին բերել, իսկ Պուտին-Էրդողան բանակցություններից անմիջապես հետո պաշտոնական Անկարան հայտարարել էր, թե ի վիճակի է միայնակ ստեղծել և ապահովել այդ անվտանգության գոտին, սակայն դեմ չի լինի, եթե Ռուսաստանը կամ Միացյալ Նահանգները միանան ծրագրին: Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփի հայտարարությունից հետո, որ ԱՄՆ-ը դուրս է բերում իր զորքերը Սիրիայի տարածքից, այդ երկրում նոր իրավիճակ է ստեղծվել: Անկարան և Մոսկվան Սիրիայում ունեն լուրջ տարաձայնություններ, օրինակ՝ քրդաբնակ շրջանների շուրջ: Անկարան ցանկանում է այստեղ անվտանգության գոտի ստեղծել և նաև մասնակցել անվտանգության ապահովման գործընթացին, իսկ Մոսկվան ավելի հակված է, որ այդ տարածքը նույնպես անցնի Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադի ուժերի վերահսկողության տակ: Բացի այդ, Անկարան քրդական ռազմական խմբերին, որոնք վայելում են պաշտոնական Վաշինգտոնի աջակցությունը, ահաբեկիչներ է համարում: Բոլոր այս հարցերը Էրդողանն ու Պուտինը ևս մեկ անգամ կքննարկեն Սոչիում, և նրանց կմիանա տարածաշրջանի մեկ այլ կարևոր դերակատար Իրանի նախագահը: Փաշինյանն Իրան է մեկնում տարածաշրջանային գործընթացների ուշագրավ մի փուլում: Հայաստանը կարո՞ղ է վերջապես տարածաշրջանային քաղաքականությունում նախաձեռնող-խաղացողի դերում հայտնվել, թե՞ Հայաստանի մեկուսացումը շարունակական է մնալու նաև Փաշինյանի օրոք: Մետաքսյա Շալունց