Անճար ՀԱՊԿ-ն ու անդամները

Ղըրղզստանի նախագահ Ալմազբեկ Ատամբաևը երեկ ուշագրավ հայտարարություն արել կապված Ուզբեկստանի սահմանին ստեղծված իրավիճակի հետ: «Մենք պարտավոր ենք զգուշացնել ՀԱՊԿ-ին, որ մեր սահմանին ոչ բարեկամական իրավիճակ է ստեղծվել»,- նշել է նա և հավելել՝ Ղըրղզստանում քաղաքական որոշ գործիչներ հայտարարում են, որ պետք է ՀԱՊԿ-ին միջամտելու կոչ անել, սակայն, ՀԱՊԿ-ը միջամտելու իրավունք ունի միայն ռազմական ներխուժման դեպքում: ՀԱՊԿ-ի մակարդակով առայժմ միայն խորհրդակցություններ են ընթանում, ասել է Ատամբաևեը: Ըստ «Ազատություն» ռադիոկայանի ղըրղզական և ուզբեկական ծառայությունների, նա ասել է նաև, թե սահմանային հարցերի պատճառով Ղըրղզստանը չի պատրաստվում «կռվել որևէ մեկի դեմ», բայց «պատրաստ է պատասխան հարվածի»: Ըստ նույն հաղորդումների, Ատամբաևն ընդգծել է, որ բացի Չալա-Սարտ կոչվող վայրից, որտեղ էլ արձանագրվել է վերջին լարվածությունը, Ուզբեկստանի հետ չհամաձայնեցված այլ սահմանային հատվածներ էլ կան, որոնց հետ կապված հարցերը պետք է լուծվեն բանակցությունների միջոցով: Ղըրղզստանի և Ուզբեկստանի սահմանին վերջին լարված իրավիճակն առաջացել է մարտի 18-ին: Չալա-Սարտում ուզբեկական կողմը երկու զրահամեքենա և 40 զինծառայողներ է տեղակայել վիճելի հատվածում: Ի պատասխան, ղըրղզական կողմը ևս նույն վայրում երկու զրահամեքենա և հատուկ ջոկատայիններ է տեղակայել: Երկու կողմերն էլ փակել կամ սահմանափակել են երթևեկությունը սահմանային անցակետերում: Ղըրղզստանը և Ուզբեկստանը նաև դիվանագիտական նոտաներ են փոխանակել: Ղըրղզստանի ԱԳՆ-ն մարտի 18-ին հղած բողոքի նոտայում ուզբեկական կողմից պահանջել է վիճելի տարածքից դուրս բերել զրահամեքենաներն ու զինվորներին: Պաշտոնական Տաշքենդն էլ պատասխան նոտայում նշել է, որ անվտանգությանն ուղղված քայլեր են կատարվել՝ Նովրուզի տոնակատարությունների հետ կապված: Կիրակի օրը կողմերը որոշեցին կրճատել սահմանի վիճելի հատվածում տեղակայված զինծառայողների թիվը՝ յուրաքանչյուր կողմից թողնելով ութ զինվորի: Ղըրղզստանի և Ուզբեկստանի սահմանին առաջացած իրավիճակի հարցով Մոսկվայում անցկացվել է ՀԱՊԿ-ի մշտական խորհրդի արտահերթ նիստ: Կենտրոնական Ասիայի հարցերով փորձագետ Բրյուս Պաներան «Ազատություն» ռադիոկայանի ղըրղզական ծառայությանն ասել է՝ դժվար թե ՀԱՊԿ-ը կարողանա կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել Ուզբեկստանի դեմ: Ըստ նրա, Բիշքեկի դիմումը ՀԱՊԿ-ին նպատակ ունի ցույց տալու, որ Ղըրղզստանը ազդեցիկ դաշնակիցներ ունի և որ իր դեմ ինչ-ինչ գործողությունները հետևանքներ կունենան ու պատասխան արձագանք կստանան ՀԱՊԿ-ի կողմից: Փորձագետը նաև նշել է, որ Ուզբեկստանը Կենտրոնական Ասիայում ամենաուժեղ բանակն ունի և հարևաններին ցույց է տալիս իր ուժը: Իսկ Ղըրղզստանի նախկին ԱԳ նախարար Ալիկբեկ Ջեկշենկուլովը համարում է, որ Բիշքեկը նախ պետք է բանակցություններ վարեր Տաշքենդի հետ և դրանից հետո միայն դիմեր ՀԱՊԿ-ին. «Կազմակերպության խորհուրդը կարող է միայն ինչ-որ հայտարարություն ընդունել, խաղաղության կոչ անել, հորդորել՝ խնդիրները լուծել դիվանագիտական ճանապարհով: Այլ գործողություններ պետք չէ ակնկալել: Ուրիշ բան, եթե մեր սահմանների վրա հարձակում իրականացվի ու մարտեր ընթանան»: Երկու երկրների սահմանային մի շարք շրջաններում, որոնցում խառը բնակչություն կա, նախկինում միջէթնիկական խոշոր բախումներ և անկարգություններ են տեղի ունեցել: 2010թ. Ղըրղզստանի հարավում գտնվող Օշի և Ջալալաբադի շրջաններից տասնյակ հազարավոր ուզբեկներ փախան Ուզբեկստան: Պաշտոնական տվյալներով, այդ ժամանակ բախումների հետևանքով 400-ից ավելի մարդ զոհվեց: ԽՍՀՄ փլուզման նախաշեմին՝ 1990 թվականին, Օշում և հարակից շրջաններում միջէթնիկական ավելի ուժգին բախումներ եղան՝ հանգեցնելով շուրջ 1200 զոհերի: Ուզբեկստանը ՀԱՊԿ-ին չի անդամակցում, ՀԱՊԿ-ի անդամ են Ղըրղզստանը, Ռուսաստանը, Հայաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը և Տաջիկստանը: Այսօր փորձագետները բացառում են, որ ՀԱՊԿ-ը կմիջամտի Բիշքեկ-Տաշքենդ հակամարտությանը: Ստացվում է այնպես, որ ՀԱՊԿ-ի` անդամներին «պաշտպանելու» գործառույթը ընդամենը թղթին հանձնված մի դրույթ է, որը չի կիրառվում: Ադրբեջանն էլ ՀԱՊԿ-ին չի անդամակցում, բայց Հայաստանը չի ստանում ՀԱՊԿ-ի անվերապահ աջակցությունը, երբ Հայաստանի սահմանները գնդակոծվում են Ադրբեջանի կողմից: Ընդ որում, աջակցություն ասելով, Հայաստանում ամենևին էլ չեն ակնկալում, որ Ռուսաստանը զինված աջակցություն ցուցաբերի հայ-ադրբեջանական սահմանին, այլ ընդամենը մեկ` Ալիևին դատապարտող համատեղ հայտարարության ընդունում է մեր ուզածը: Բայց դա չանելու համար Ռուսաստանը պատրաստ է հազար ու մի պատճառաբանություն բերել... Մետաքսյա Շալունց