Կա՞ գին, որ կարող է ԱՄՆ-ն վճարել՝ սահմանի դիմաց

Այսօրվանից ուժի մեջ են մտնում Միացյալ Նահանգների կողմից Իրանի դեմ սահմանված նոր պատժամիջոցները: Դրանց մեծ մասը չեղարկվել էր դեռ նախկին նախագահ Բարաք Օբամայի պաշտոնավարման օրոք` 2015-ի օգոստոսին Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ բազմակողմ համաձայնագրի ստորագրումից հետո: Նախագահական ընտրություններում Դոնալդ Թրամփի հաղթանակից հետո, սակայն, Թեհրանի դեմ պատժամիջոցների թեման կրկին վերադարձավ Վաշինգտոնի քաղաքական օրակարգ: Թրամփի վարչակազմը հույս ունի, որ պատժամիջոցների խստացմամբ հնարավոր կլինի ստիպել Իրանի իշխանություններին վերջ տալ բալիստիկ հրթիռների զարգացման ծրագրին, սահմանափակել այդ երկրի ակտիվությունը մերձավորարևելյան տարածաշրջանում ինչպես նաև նոր՝ ավելի խիստ պայմանագիր կնքել իրանական միջուկային ծրագրի շուրջ: «Այս պատժամիջոցներով Իրանին շատ ծանր հարված է հասցվում: Իրանն այլևս այն նույն պետությունը չէ, որ գոյություն ուներ ասենք երկու տարի առաջ: Այն բանից հետո, երբ ես չեղարկեցի Իրանի հետ կնքված միջուկային համաձայնագիրն, այդ երկիրը զգալիորեն փոխվել է», - անցած շաբաթավերջին հայտարարում էր Դոնալդ Թրամփը: Ուշագրավ է, որ շաբաթ օրը` ուսանողների հետ հանդիպման ժամանակ Միացյալ Նահանգների մասին գրեթե նույնն էր ասում Իրանի հոգևոր առաջնորդ այաթոլա Ալի Խամենեին: «Վերջին 40 տարում` մեր հաղթական հեղափոխությունից ի վեր, Ամերիկան զգալիորեն թուլացել է: Ամերիկայի գերիշխանությունն աշխարհում գնալով նվազում է և դա շատ կարևոր է: Աշխարհի քաղաքական գործիչների և քաղաքագետների մեծամասնությունը ընդունում է այս փաստը», ասում էր Խամենեին: Փորձագետները, սակայն, կանխատեսում են, որ ԱՄՆ կողմից սահմանված պատժամիջոցներն ակնհայտորեն շատ ծանր գին կունենան իրանական տնտեսության համար: Պատժամիջոցների թիրախում են հայտնվել ավելի քան 700 իրանական ընկերություններ, բանկեր և խոշոր գործարարներ: Պատժամիջոցների հետևանքով ամերիկյան կողմը սառեցնում է այն բոլոր կազմակերպությունների և անհատների ունեցվածքը, ֆինանսական ակտիվները, որոնք առնչություն ունեն Իրանի նավթային սեկտորի ինչպես նաև երկրի Կենտրոնական բանկի հետ: Դրան էլ գումարած իրանական բանկերն, ըստ ամենայնի, կզրկվեն ֆինանսական փոխանցումների համաշխարհային համակարգից` SWIFT-ից օգտվելու հնարավորությունից` հայտնվելով լիակատար մեկուսացման մեջ: Պատժամիջոցների թիրախում են հայտնվել նաև երրորդ երկրների ընկերությունները, որոնք կշարունակեմ համագործակցել Իրանի հետ` մասնավորաբար գնելով այդ երկրում արդյունահանված էներգակիրները: Այս վերջին հարցում, սակայն, Վաշինգտոնն անցած շաբաթավերջին որոշակի զիջումների է գնացել` աշխարհի ութ պետությունների, այդ թվում՝ Ճապոնիայի, Հնդկաստանի և Հարավային Կորեայի համար ժամանակավոր բացառություն սահմանելով: Այդ երկրներն առաջիկա վեց ամիսներին դեռ զրկված չեն լինի իրանական նավթը ձեռք բերելու հնարավորություններից: Իսկ ինչ է սպասում Իրանի հարևան Հայաստանին... ԱՄՆ-ի կողմից հնարավո՞ր է ավելի կոշտ դիրքորոշում: Ամերիկացի բարձրաստիճան երկու պաշտոնյաների այցի ընթացքում, թերևս, Երևանի հետ այդ հարցերն են քննարկվել: Ու այս համատեքստում ուշագրավ էր անցյալ շաբաթ Ազգային Ժողովում վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի ելույթից մի հատված: Նոյեմբերի 1-ին, ԱԺ–ում վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանը՝ պատասխանելով ԱԺ ՀՅԴ խմբակցության պատգամավոր Ռուզաննա Առաքելյանի հարցին, մեջբերելով իր և փորձառու դիվանագետներից մեկի՝ հայ–թուրքական հարցի վերաբերյալ զրույցը, ասել էր «Վերջերս մի շատ փորձված դիվանագետի հետ հանդիպման ժամանակ ես նրան ներկայացրի Հայաստանի իրավիճակը։ Ասացի՝ մեր 4 սահմաններից 2–ը փակ են՝ Ադրբեջանի հետ սահմանը փակ է Ղարաբաղյան հակամարտության պատճառով և Թուրքիայի հետ սահմանը՝ նույնպես Ղարաբաղյան հակամարտության պատճառով»,–ասաց նա։ Ըստ Փաշինյանի՝ աբսուրդ է, երբ  մի երկիր մյուս երկրի հետ հարաբերությունները կապում է երրորդ երկրի հետ նրա ունեցած հարաբերություններով։ «Կարող է թվալ, թե մյուս երկու սահմանները բաց են, բայց այդ սահմանները կիսաբաց են, որովհետև հայ–իրանական սահմանը, օրինակ ամեն պահի կարող է դե ֆակտո փակվել ԱՄՆ–ի և Իրանի հետ հարաբերությունների և մնացած աշխարհաքաղաքական խնդիրների պատճառով։ Հայ–վրացական սահմանը դե ֆակտո կարող է փակվել, օրինակ, վատ եղանակային պայմանների կամ աշխարհաքաղաքական պայմանների պատճառով։ Ես նրան ասացի, որ կարող ենք արձանագրել, որ Հայաստանի Հանրապետությունը կղզի է՝ առանց ծովի, և քանի որ դուք շատ փորձված դիվանագետ եք, կարո՞ղ եք խորհուրդ տալ, թե այս պայմաններում ինչպես պետք է վարվի Հայաստանը։ Սա վերջին փաստարկն էր, որը փորձված դիվանագետին օգնեց՝ ընդունել այն դիրքորոշումներն ու փաստարկները, որոնք մենք բերում էինք արտաքին քաղաքական շատ կնճռոտ մի հարցի քննարկման ժամանակ»,–ասել էր Փաշինյանը։ Փաշինյանի այս նուրբ ենթատեքստերով ելույթից, կարելի է ենթադրել, որ «փորձված դիվանագետը»՝ դա Բոլթոնն էր, ով էլ պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումն է փորձել ճշտել, թե որքան կարող է խիստ լինել Իրանի հետ սահմանների հարցում: Ըստ երևույթին Փաշինյանը՝ հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական 2 սահմանների փակ լինելով՝ ցույց է տվել Հայաստանի անելանելի վիճակը՝ 2 սահման ունենալու միակ ելքը՝ մեկուսացումից խուսափելու նպատակով: Արդյոք Փաշինյանը կարողացե՞լ է համոզել ամերիկացի պաշտոնյաներին, որ Հայաստանն իր կողմից երբեք չի փակի Իրանի հետ սահմանը, որ Իրանի հետ սահմանը կենսական նշանակության, քաղաքական և անվտանգության նշանակության սահման է, և ԱՄՆ-Իրան լարված հարաբերությունները երբեք չեն կարող ազդել Հայաստան-Իրան հարաբերությունների վրա: Հետևաբար՝ չկա այն գինը, որ ԱՄՆ-ը կարող է վճարել՝ Հայաստան-Իրան սահմանի փակման դիմաց: Թե՞ կա այդ գինը... Մետաքսյա Շալունց