Հին թշնամանքն ու թագավորական ընտանիքը

Պակիստանն ու Սաուդիան Արաբիան, ինչպես հայտնի է, այն երկրներն են, որոնք մինչ օրս չեն ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը՝ պատճառաբանելով ղարաբաղյան հակամարտությունը: Սա ներկայացվում է որպես հիմնավոր պատճառ Հայաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ չհաստատելու հարցում: Եթե Պակիստանի պարագայում՝ Ադրբեջան-Պակիստան հարաբերությունները հիմք ունենալով, ինչ-որ առումով կարելի է հասկանալ վերաբերմունքը ՀՀ-ի նկատմամբ, ապա Սաուդիան Արաբիայի պարագայում պատճառները փոքր-ինչ անհասկանալի են: Սաուդյան Արաբիայի բարձրաստիճան ներկայացուցիչները ևս բազմիցս հայտարարել են, որ թագավորությունը Հայաստանը չի ճանաչում Ադրբեջանի հանդեպ վերջինիս «օկուպացիոն քաղաքականության» համար և Հայաստանի հետ Էր-Ռիադը որևէ շփում չի ունենա, քանի դեռ Հայաստանը չի լքել «օկուպացված ադրբեջանական տարածքները»: Հայտնի է, որ 1991-ից ի վեր պաշտոնական Երևանը քայլեր է ձեռնարկել, որպեսզի Էլ-Ռիադի հետ հաստատվեն հարաբերություններ, սակայն թագավորական ընտանիքը մնացել է անդրդվելի։ Սակայն երկու շաբաթ առաջ տեղի ունեցան քայլեր, որոնք ուշադրության են արժանի, և որոնք, հնարավոր է ապագայում Հայաստանի ու Սաուդյան Արաբիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հիմք հանդիսանան, և վերջապես երկու երկրների մայրաքաղաքներում դեսպանատներ բացվեն: Սեպտեմբեր 20-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության 27-րդ տարեդարձի առթիվ Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանին շնորհավորական հեռագիր է հղել Սաուդյան Արաբիայի թագավոր, Զույգ Սրբավայրերի պահապան Սալման բին Աբդուլ Ազիզ ալ Սաուդին: Շնորհավորական հեռագրում մասնավորապես ասված է. «Ձեր երկրի Անկախության տոնի կապակցությամբ հղում ենք մեր անկեղծ շնորհավորանքներն ու բարեմաղթանքները՝ ցանկանալով քաջառողջություն և երջանկություն, իսկ Հայաստանի Հանրապետության բարեկամ ժողովրդին և կառավարությանը՝ էլ ավելի առաջընթաց ու բարգավաճում»: ՀՀ անկախության տոնի կապակցությամբ նախագահ Արմեն Սարգսյանին շնորհավորել է նաև Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ, փոխվարչապետ, պաշտպանության նախարար Մուհամմադ բին Սալման բին Աբդուլ Ազիզ ալ Սաուդը: Շնորհավորական հեռագրում, մասնավորապես, ասվում է. «Ձեր երկրի Անկախության տոնի կապակցությամբ սիրով հղում եմ մեր ջերմ շնորհավորանքներն ու բարեմաղթանքները՝ ցանկանալով քաջառողջություն և երջանկություն, իսկ բարեկամ Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդին և կառավարությանը՝ առավել առաջընթաց ու բարգավաճում»: Այս շնորհավորականից 3 օր անց՝ սեպտեմբերի 23-ին, նախագահ Արմեն Սարգսյանն Ազգային տոնի կապակցությամբ շնորհավորել է Սաուդյան Արաբիայի Թագավորության թագավոր Սալման բին Աբդալազիզ Ալ Սաուդին և Սաուդյան Արաբիայի բարեկամ ժողովրդին՝ մաղթելով հարատև խաղաղություն և բարօրություն: Արմեն Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել նաև Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ և փոխվարչապետ, պաշտպանության նախարար Մուհամմադ բին Սալման բին Աբդալազիզ Ալ Սաուդին և վստահություն հայտնել, որ Հայաստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև հարաբերությունների ամրապնդմանը միտված երկու երկրների քայլերը կծառայեն ի շահ երկու ժողովուրդների: Նկատենք, որ նախկինում ևս պաշտոնական Երևանից հնչել են բացառապես պատրաստակամ հայտարարություններ: Մասնավորապես 2017թ. հունվարին նախկին ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը մամուլի ասուլիսում ասաց, որ Հայաստանը պատրաստ է Սաուդյան Արաբիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել. «Մենք շատ լավ հարաբերություններ ունենք բազմաթիվ իսլամական երկրների հետ: Սաուդյան Արաբիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ չունենք, բայց պատրաստ ենք այն հաստատել, սակայն Սաուդյան Արաբիան դեռ չի գնում դրան: Երբ կգնա, այն ժամանակ կհաստատենք, մենք այնպիսի վիճակում չենք, որ այդ հարաբերությունների հաստատումից հեղաշրջում լինի միջազգային հարաբերություններում»: Ավելի վաղ, Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Սալմանը և թագաժառանգ արքայազն Մուհամեդ բեն Նաիֆ Աբդուլ Ազիզը Հայաստանի անկախության 24-րդ տարեդարձի կապակցությամբ շնորհավորական բարեմաղթանք էին հղել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին: 2013թ. սեպտեմբերի 23-ին էլ ՀՀ նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանն է շնորհավորական ուղերձ հղել Սաուդյան Արաբիայի Թագավորության Թագավոր Աբդալլահ Բին Աբդ Ալ Ազիզ Ալ Սաուդին՝ երկրի Ազգային տոնի կապակցությամբ: Այսինքն, նախկին իշխանությունը ևս, արել է քայլեր, որոնք կարող էին նպաստել երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանը, սակայն անօգուտ: Ի դեպ, ըստ Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի տվյալների՝ Հայաստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև կա մի քանի հարյուր հազար դոլարի հասնող երկկողմ ապրանքաշրջանառություն: Սաուդյան Արաբիայում բնակվում և աշխատում են մի քանի հարյուր հայեր Մերձավոր Արևելքի արաբական երկրներից: Նավթով հարուստ Սաուդյան Արաբիան Մերձավոր Արևելքի և արաբական աշխարհի կարևոր պետություններից է՝ ԱՄՆ ռազմավարական դաշնակիցներից մեկը տարածաշրջանում: Ուշագրավ են նաև Մեծ Բրիտանիայի Թագավորության հարաբերությունները Սաուդյան Արաբիայի հետ: Այս երկրի կառավարության կողմից Սաուդյան Արաբիային մի քանի միլիարդ դոլարի զենք մատակարարելու վերաբերյալ բազմաթիվ տեղեկություններ կան: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Արմեն Սարգսյանը հենց Մեծ Բրիտանիայում էր ՀՀ դեսպանը, հնարավոր է, որ Սաուդյան Արաբիայի հետ շփումներին նոր որակ է հաղորդվել: Հայաստան-Սաուդյան Արաբիա հարաբերությունների առումով կարելի է ասել երկու երկրների միջև կայուն կապեր կան, չնայած այն բանին, որ դիվանագիտական հարաբերություններ չկան մեր երկու երկրների միջև: Գոնե Հայաստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև ապրանքաշրջանառության ծավալները՝ վկայում են այդ կապերի մասին: Հետևաբար, կարո՞ղ է այս տարվա սեպտեմբերին պաշտոնական Երևանի և Էլ-Ռիադի փոխադարձ շնորհավորանքները հիմք դնեն դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման համար՝ ցույց կտա ժամանակը: Ըստ երևույթին հետևողական աշխատանքի դեպքում՝ հնարավոր է: Թամար Բագրատունի