ԳՊԿ-ն շարունակում է գիտության ավերումը նոր «Դուխով»

/Սամվելը նույն Մանվելն է գիտավարչական համակարգում/ Հոդվածս կուզենայի սկսել հորդորով` ուղղված հարգարժան վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, որ զգուշանա այն անձից, ում խորհրդով նա պատերազմող երկրում գիտության ավերիչին նորից վերանշանակեց ԳՊԿ-ի նախագահի պաշտոնում: Համոզված եմ, որ նման խորհրդականը ոչ միայն մեր երկրի բարեկամը չէ, այլ նաև նպատակ ունի վարկաբեկել Թավշյա հեղափոխությունը: Ակնհայտ է, որ մենք կարող ենք դիմակայել տնտեսապես մեզ գերազանցող թշնամուն միայն «գիտատեխնիկական ճեղքումով» , ինչպես նշում է վարչապետը:  Այդ ճշմարտության գիտակցմամբ դեռ 1991 թվականին Վիկտոր Համբարձումյանի խորհրդով ՀՀ կառավարությանը կից ստեղծվեց ՌԱՀ-ի գիտատեխնիկական խորհուրդը /ԳԽ/ տողերիս հեղինակի ղեկավարությամբ, որի կազմում էին  գիտապաշտպանական համակարգի հետ ուղիղ մասնագիտական առնչություն ունեցող գիտական հիմնարկների ղեկավարները` ակադեմիկոսներ Ռադիկ Մարտիրոսյանը, Վիկտոր Ֆանարջյանը, Լենսեր Աղալովյանը, Ռաֆայել Ղազարյանը և Էվրիկ Աֆրիկյանը: Թվում էր՝ հումանիտար  ինստիտուտի նախկին գիտքարտուղար, երկրի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը պատերազմող երկրում գիտաատեխնիկական հարցերի որոշման ժամանակ խիստ կարիք ուներ ՌԱՀ-ի ԳԽ խորհրդատվությանը: Սակայն նա մտացածին կերպով ստեղծեց գիտաավերիչ և կոռումպածին  համակարգ, որի արդյունքում երկիրը շարունակվում է դատարկվել կարող գիտնականներից, ինչը ցավալի հարված է հասցնում մեր գիտապաշտպանական համակարգին: Չանդրադառնալով պատմական հայտնի մանրամասնություններին՝ նշեմ, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, նույնիսկ արհամարհելով Վիկտոր Համբարձումյանի կարծիքը,  նախկին Կենտկոմի հրահանգով ընտրված ԳԱԱ-ի բոլոր թղթակից անդամներին դարձրեց ակադեմիկոսներ, և նրանք դարձան բարձրագույն իշխանություններին փառաբանող «երգչախումբ»: Արդյունքում Վիկտոր Համբարձումյանի թիմին փոխարինման եկած  ԳԱԱ-ի  ղեկավարությունը, օգտվելով իշխանությունների թողտվությունից, սեփական հարստացման նպատակով փոշիացրեց ԳԱԱ-ի հսկայական  անշարժ գույքը և զանազան կեղծ ծրագրերի միջոցով սկսեց մսխել գիտությանը հատկացված պետական և բարեգործական ֆինանսները:  Իսկ վերջին 10 տարիների ընթացքում գիտության հանցավոր ավերումը իր վրա վերցրեց  ԿԳՆ կազմում ստեղծված Գիտության պետական կոմիտեն: Այդ վարչատնտեսական գործառույթ ունեցող պետական մարմնին տրվեց իրավունք իրականացնելու նաև փորձագիտական գործառույթ: Նման տգիտություն դժվար է հանդիպել որևէ քաղակիրթ երկրում: Թե ինչպիսի աղետալի ավերում բերեց ԳՊԿ-ն հանրապետության գիտության և հատկապես գիտապաշտպանական համակարգին, բավական է գիտական հայացք նետել պատերազմող երկրում ԳՊԿ-ի կողմից ֆինանսավորվող թեմաների ցուցակին կամ ստուգել ապրիլյան պատերազմում մեր 130 երիտասարդ զոհերի պատճառները: Եթե մինչև  ԳՊԿ-ի ստեղծումը գիտական թեմաների ֆինանսավորման  փորձագիտությունը իրականցվում էր մասնագիտական հանձնաժողովների բաց քննարկմամբ, ապա ԳՊԿ-ն այժմ այն  իրականացնում է  կամայականությամբ  ընտրված մի խումբ մարդկանց միջոցով՝ նրանց անվանելով «գիտական հանձնաժողովներ»: Արդյունքում վերջիններս թեմաների ոչ մասնագիտական  գնահատականներով որոշում են՝ ում թեման կարելի  է ֆինանսավորել, իսկ ումը՝ ոչ: Ավելին, հիմնարկությունների և գիտական խմբերի բազային և այլ տեսակի ֆինանսավորումները, ինչպես նշված էր ՀՀ նախկին նախագահի վերահսկողության ծառայության հայտարարության մեջ, նույնպես կատարվում է ԳՊԿ-ի ղեկավարի կամայականությամբ և առանց որևէ փորձագիտության: Զարմանալի է, որ ԳՊԿ-ի նշված և չնշված գիտաավերիչ գործունեության դեմ պայքարում են միայն քիչ թվով գիտնականներ, իսկ իշխանությունները, առավել ևս ԳԱԱ-ի ղեկավարությունը, այս ամենի նկատմամբ հանդուրժողականություն է ցուցաբերում: Ակնհայտ է, որ նման դատապարտելի անտարբերության պատճառներն են կոռուպցիան և այն, որ նրանց որդիները, որպես օրենք, չեն ծառայում բանակում: Իսկ այն հարցը` արդյոք երկրի գիտության նման ավերումը թելադրված է կոռուպցիոն և խմբակային շահերով, թե կատարվում է արտաքին ուժերի թելադրանքով, թվում է՝ պետք է հատուկ ուսումնասիրության առարկա հանդիսանա մեր նոր իշխանությունների  համար: Սպասվում էր, որ  նոր իշանությունները պատերազմող երկրում իրենց հակակոռուպցիոն պայքարի առաջնային թիրախը կընտրեին գիտության բնագավառը, որի համար անհրաժեշտ էր նախ միջազգային ասպարեզում ՀՀ-ն ներկայացնող  գիտնականներից կազմված հանձնաժողովի օգնությամբ փաստագրել հանրապետության իրական գիտական ներուժը և ստուգել  ԳՊԿ-ի կողմից նրանց  ֆինանսավորման համապատասխանությունը: Բավական էր թեկուզ պարզել՝ ինչ նպատակով է աշխարհահռչակ Ալիխանյանի անվան արգացուցչի ինստիտուտը  դարձել «Ա.Ալիխանյանի անվան Ազգային գիտական լաբորատորիա»  և զանազան խաբեբայություններով և անօրինակություններով փոխարենը ստեղծվել «Քենդլ»  սինքրոտրոնային  հետազոտություների ինստիտուտ, որն արդեն 18 տարի շարունակ    շռայլ պետական  ֆինանսավորում է ստանում՝ առանց երկրին տալու որևէ շոշափելի գիտական արդյունք: Իսկ եթե ստուգվեր, թե ինչ նպատակով է ծախսվում պետությունից ստացված գումարները,  կպարզվեր որ «Քենդլ»-ը ստեղծվել է  ոչ թե երկրում որևէ գիտական առաջընթաց ապահովելու, այլ ԳՊԿ-ի կողմից գիտության  գումարները լվանալու համար: Զավեշտալին այն է, որ ԳՊԿ-ի կողմից վերջերս կազմակերպված էժանագին «շոու»-ին մասնակցեց նաև իր կյանքի վերջին երկու տասնամյակները Անգլիայում ապրած ՀՀ նոր նախագահ Արմեն Սարգսյանը, որի համար դժվար չէ տարբերակել  կեղծ սինքրոտրոնային ինստիտուտը իրականից՝ քաջատեղյակ լինելով Հայաստանում գործող և ազգային հպարտություն հանդիսացող վերը նշված իրական արագացուցչի ինստիտուտի գոյության մասին: Ակնհայտ է, որ նրա մասնակցության նպատակն էր գովաբանելու ԳՊԿ-ի նախագահի աշխատանքը: Իսկ եթե  պարոն նախագահը իրոք համոզված  է, որ «Քենդլ» -ում ստեղծված է եզակի հատկության էլեկտրոնային արագացուցիչ, որի աշխատանքը նրան չհաջողվեց տեսնել, ապա կարող էր հուշեր հեղինակներին ձեռք բերել համապատասխան հեղինակային իրավունք  և   նմանատիպ  գործիքների արտադրությամբ  հարստացնել Հայաստանը, այլ ոչ  թե բժշկակենսաբանությունից բացարձակ անտեղյակ «Քենդլ»-ի ղեկավարը  հայտարարեր, թե  «էլեկտրոնային արագացուցչի շնորհիվ հետազոտություններ են կատարվում քաղցկեղի դեմ պայքարի, ինչպես նաև ծերանալու դեմ նոր դեղամիջոց ստեղծելու ուղղությամբ»: Պարզվում է, որ Հայաստանում նորից ծնվել է նոր «Արմենիկումի»  հեղինակ, իսկ գիտական հանրությունը և հատկապես ՀՀ առողջապահության նախարարությունը տեղյակ չէ այդ մասին: Ուստի, ակնկալում եմ, որ նոր իշխանությունը  իր նշված կադրային կոպիտ սխալը շտկելու նպատակով  սատար կկանգնի  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ամբիոնի նախաձեռնությանը`  «Կենսաֆիզիկա, կենսատեխնոլոգիա և միջավայրի առողջապահական անվտանգություն մասնագիտություններով հետբուհական միջտարածաշրջանային ՅՈՒՆԵՍԿՕ/ՅՈՒՆԻԹՎԻՆ ցանց»-ի փորձագիտությամբ բացահայտելու  ԳՊԿ-ի գիտաավերիչ գործունեությունը: Հավատացած եմ, որ այդ դեպքում իշխանություններին պարզ կդառնա, որ Սամվելը իր գործելաոճով  նույն գեներալ Մանվելն է գիտավարչական համակարգում: Հետևաբար, ազգային շահը և արդարությունը պահանջում են,  որ  ոչ միայն նա, այլև նրա հովանավորները պատասխանատվության կանչվեն իրենց գիտաավերիչ գործունեության համար: Պրոֆ. Սիներիկ Հայրապետյան Բժշկակենսաբանության հետբուհական գիտաուսումնական միջտարածաշրջանային UNESCO/UNITWIN ցանցի ղեկավար ՅՈՒՆԵՍԿՕ Բժշկակենսաբանական ամբիոնի վարիչ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Բնական գիտությունների բաժին «Գիտական կոմիտե»-ի անդամ