Արտագաղթը չի կարող դադարել.ունենք և՛ արտահոսք, և՛ ներհոսք

«Փաստ» օրաթերթը գրում է. Հեղափոխության օրերից ի վեր շատ է խոսվում հայրենադարձության հնարավորոթյունների մասին: Նշենք, որ թե՛ կառավարության պաշտոնավարման 100 օրվա հանրահավաքի և թե՛ դրանից առաջ տեղի ունեցած հանդիպումների ժամանակ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձել էր այդ ցուցանիշներին: Իսկ Տավուշի մարզում նա հայտարարել էր, որ Հայաստանում արտագաղթը դադարել է: Սփյուռքի նախարարն էլ, ոչ ավել, ոչ պակաս, հայտարարել էր, թե ԱՄՆ– ում մոտ 100 ընտանիք իրեն ասել է, որ պատրաստվում են իրենց տները վաճառել ու վերադառնալ Հայաստան: Այլ հարց է, թե այդ 100 ընտանիքին որտե՞ղ և ինչպե՞ս է հանդիպել նախարարը, կամ արդյոք ԱՄՆ–ում նրանք սեփականություն ունե՞ն: Դրան դեռ կանդրադառնանք: Ժողովրդագրագետ Արտակ Մարկոսյանը չի շտապում 3 ամսվա կտրվածքով հետևություններ անել: «Երեք ամսվա կտրվածքով ոչ մի բան չի կարելի արձանագրել: Այդ ժամանակահատվածը միգրացիոն տեղաշարժերի վերաբերյալ եզրահանգումներ անելու համար շատ քիչ է: Գոնե մեկ կամ մեկուկես տարի է պետք: Մարդիկ Հայաստան գալու որոշում միանգամից չեն ընդունի: Այդ որոշումը կայացնելը շատ երկար ժամանակահատված է պահանջելու: Ժամանակ է պետք, որ, օրինակ, առնվազն 2019թ. վերջում մարդիկ հասկանան, թե ինչ է տեղի ունեցել»,–«Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց Արտակ Մարկոսյանը Ժողովրդագետի խոսքով` արտագաղթը չի կարող դադարել. «Մենք ունենք և՛ արտահոսք, և՛ ներհոսք: Արտագաղթը դադարում է այն ժամանակ, երբ մենք արտահոսք չենք ունենում: Արտագաղթն ինքն իրեն չի դադարում, հարցն այն է, թե մենք կունենա՞նք դրական սալդո, թե՞ ոչ, որն արձանագրվում է Ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից: Տեսեք` ասում ենք այսքան մշտական բնակիչ է գալիս ու ապրում Հայաստանում: Այսինքն` մարդը պետք է գա, այստեղ գրանցվի, քաղաքացիություն փոխի, կրկին ստանա ՀՀ քաղաքացիություն, և այդ ամենը պետք է գրանցվի պետական բարձր մարմիններում: ԱՎԾ–ն յուրաքանչյուր 6 ամիսը մեկ հրապարակում է, թե մշտական բնակչության թվաքանակը որքանով է ավելացել կամ նվազել: Երբ 2018թ. հունիսի վերջին ԱՎԾ–ն հրապարակեց մշտական բնակչության թվաքանակը, արձանագրեցինք, որ 2017 թ. համեմատ մեր բնակչությունը 10 հազար 500–ով պակասել էր: Մենք ունենք բնական աճ, բայց քանի որ մեզ մոտ միգրացիայի ցուցանիշը բացասական է, մեզ մոտ գրանցվում է բացասական ցուցանիշը: Իսկ եթե կիսամյակում կամ գոնե տարվա վերջում ԱՎԾ–ն ցույց տա, որ մենք բնական աճի և միգրացիայի տարբերության պայմաններում մշտական բնակչության աճ ենք ունեցել, ապա կարելի է խոսել ներգաղթի մասին: Այժմ ներգաղթի մասին խոսելը մասնագիտական տեսանկյունից ճիշտ չէ»: Ինչ վերաբերում է արտագաղթին, ժողովրդագետի խոսքով` հեղափոխությունն այդ պարագայում իսկապես ազդեցություն կարող է ունենալ. «Հնարավոր է, որ արտագաղթի ցուցանիշն առաջիկա տարիների ընթացքում նվազի: Միայն հեղափոխությունը կարող էր ազդել այդ տեղաշարժերի վրա. այն կնպաստի, որ մարդիկ երկրից հեռանալու որոշում չկայացնեն, իսկ նրանք, ովքեր արդեն նման որոշում էին կայացրել, մի պահ կանգ կառնեն` հասկանալու, թե ինչ է փոխվել, ինչ հնարավորություններ կան: Արտագաղթի նվազման վրա դրական ազդեցություն միանշանակ կա, ինչը չենք կարող ասել ներգաղթի մասով»: Արտակ Մարկոսյանի դիտարկմամբ` արտերկրում բնակվող մեր հայրենակիցների համար շատ հարցեր պետք է հստակ լինեն: «Այսինքն` կառավարությունը պետք է այնպես անի, որ մարդիկ ներգաղթելուց առաջ համոզված և վստահ լինեն: Նրանց համար պետք է հասկանալի լինի, թե ի՞նչ են անելու, որտե՞ղ են բնակվելու, որտե՞ղ են աշխատելու: Իրականում այդքան հեշտ չէ նման որոշում կայացնելը, քանի որ մարդը երկար տարիներ բնակվել է արտերկրում և իր կյանքն այնտեղ է կառուցել: Դրա համար իսկապես երկար ժամանակահատված է պետք: Ներգաղթի մասին խոսելու համար մեզ դեռ երևի մի քանի տարի պետք է. շատ դժվար  է մարդկանց համար այդ ամենը թողնել ու գալ անորոշություն»: Ժողովրդագետի համար, սակայն, կարևոր խնդիրն այլ հարթության մեջ է: «Մեր հիմնական խնդիրը հույսը ներքին ռեսուրսի վրա դնելը պետք է լինի: Եթե ուզում ենք բնակչության թվաքանակն ավելացնել, պետք է խթանենք ծնելիությունը: Դա ավելի ռեալ է, քան սպասելը, որը պետք է ներգաղթ լինի: 2013 թվականից հետո ծնելիության թիվը նվազում է: Անցած տարվա համեմատ 2018թ. 6 ամսվա տվյալներով կրկին ծնունդների անկում է գրանցվել, և այդ անկումը դժվար թե կանգ առնի, եթե միջոցառումներ չձեռնարկվեն. եթե մենք չենք ուզում ծերացող հասարակություն ունենալ, պետք է ժողովրդագրական քաղաքականության հստակ ծրագիր մշակվի, որ կարողանանք գոնե կանգնեցնել անկումն ու որոշակի ավելացնել ծնունդների քանակը: Ծնունդների քանակն ավելացնելը ներգաղթից կարևոր է: Մենք այսօր արդեն ծերացող հասարակության սահմանագծին ենք մոտենում: Սահմանագիծն անցնելու դեպքում մենք կունենանք կենսաթոշակային համակարգի խնդիր. այդ դեպքում թոշակառուների թիվն ավելանում է, աշխատողներինը` պակասում: Սա տնտեսության վրա անմիջական ազդեցություն ունեցող գործիքակազմ է: Եթե չես կարող կառավարել ժողովրդագրական, միգրացիոն գործընթացները, ապա դրանք, ի վերջո, ազդելու են տնտեսական ցուցանիշների վրա: Այսօր մենք խոսում ենք տնտեսական ցուցանիշների մասին, բայց չգիտենք, թե ինչ աշխատանքային ռեսուրսներ ունենք: Այո՛, 2011թ. մարդահամարը կա, բայց վերջին տասը տարում ունեցել ենք բավականին մեծ արտագաղթ: Նոր մարդահամար  է պետք, որ հասկանանք, թե ինչ է մնացել այս երկրում ու դրա հիման վրա կառուցենք տնտեսական ծրագրերն ու ուղենիշները»,– եզրափակեց Արտակ Մարկոսյանը: