Չի կարելի այդքան տգետ լինել.Կարպիս Փաշոյանն՝ իր «արա ոնց եմ զզվում ես հայու գենից» գրառման մասին

Կարպիս Փաշոյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է.

«Ուզում եմ մի փոքր հայկական գեն կոչվածի մասին խոսենք: Մինչ բուն թեմային անդրադառնալը արձանագրենք երկու ոչ այդքան կարևոր փաստ: Ստորև տեղադրված գրառումն ես արել եմ երկու տարի առաջ, բայց նկարից երևում է, որ պատճենել են ընդամենը 9 րոպե հետո: Այսինքն՝ կարող ենք եզրակացնել, որ պատճենողը, նկատի ունենալով հետագայում ինձ վարկաբեկելու հեռանկարը, անմիջապես պատճենել է ու պահել: Ինչ խոսք, սա պատիվ չի բերում հեղինակին, հատկապես, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ հումորային գրառում է, ընդամենը կատակ, սև հումոր: Որոշ մարդկանց տխմարությունն այնքան զավեշտալի է, որ կարծում են, թե կոնտեքստից կտրված կատակ տողերով կարող են ինձ շանտաժի ենթարկել:

Անցնենք գենին կամ ինչպես ֆանատիկներն են սիրում ասել՝ հայու գենին: Ի՞նչ է գենը:

Գենն առաջին հերթին կենսաբանական միավոր է: Հետևաբար դրա ուսումնասիրման հիմնախնդիրներն էլ զուտ կենսաբանական են՝ հիմնված գիտական տվյալների վրա: Իհարկե գենն ունի որոշակի նշանակություն, ինչու չէ նաև կարևորություն որևէ կամայական էթնիկական խմբի սպեցիֆիկ զարգացման ու գոյության համար: Բայց կրկնում եմ դա բարդագույն ու շարունակական կենսաբանական ուսումնասիրության առարկա է:

Բայց այն ինչ մենք անվանում ենք հայ, դա առաջին հերթին ոչ թե կենսաբանական իրողություն է, այլ՝ սոցիալական ու մշակութային, ինչու չէ նաև՝ քաղաքակրթական: Այո՛, կենսաբանությունը այստեղ երկրորդական նշանակություն ունի, քանի որ որևէ կամայական Պողոս Պողոսյանի գենը ուսումնասիրելուց հետո կարող է պարզվել, որ նա կենսաբանորեն շատ քիչ է առնչվում հայ կոչվածի հետ: Հիմա ի՞նչ Պողոսը հայ չէ՞, իհարկե հայ է, որովհետև նա ապրում է հայկականության տիրույթում, տարածություն, որն առաջին հերթին սոցիալական է, մշակութային ու քաղաքակրթական:

Այսինքն հայկականություն կոչվածը միայն կենսաբանական երևույթ չէ կամ էլ՝ մասամբ: Այդ դեպքում ինչու՞ ենք մենք գեն կոչվածը պաշտամունքի ու հպարտության առարկա դարձնում: Ճիշտն ասած չգիտեմ, բայց դա ինձ համար առնվազն տարօրինակ է: Փաստենք Հայու գեն, հայի արյուն կոչվածները վճռորոշ դեր չեն խաղում հայկական ինքնության ձևավորման ու կայացման գործում: Եվ չեն էլ կարող խաղալ:

Պարզապես ֆեյսբուքում հոգեխանգարմունքի հասած վերլուծաբանին դժվար է բացատրել, թե ինչ է ինքնությունը, ազգային ինքնությունը և այսպես շարունակ:

Հա՛, հազարամյակներով ապրելով միևնույն աշխարհագրական տիրույթում, ունենալով միևնույն էթնիկական նախնիները, հայերը կազմավորման փուլից ի վեր ձեռք են բերել ու ունեն կենսաբանական նույնական հատկանիշներ: Բայց դա չափազանց քիչ է, որպեսզի դրա փիլիսոփայական հիմքի վրա կառուցենք հայկականություն կոչվածը, որն ավելին է քան կենսաբանությունը:

Օրինակ՝ կենսաբանը կարող է ասել, թե աշխարհը չի փոխվել, որովհետև մարդու կենսաբանական կառուցվածքը մնացել է նույնը: Մարդը բանական է դարձել ու այս տեսքն է ստացել մոտ 35-40 հազար տարի առաջ: Այդ կենսաբանը կամ լավ մասնագետ չէ կամ էլ իր մասնագիտությունից բացի ուրիշ ոչինչ չգիտի: Քանի որ նրա շատ ավելի կրթված ընկերը վզակոթին մի հարված կհասցնի ու կբացատրի, որ հազարամյակների ընթացքում փոխվել է մարդու սոցիալական, մշակութային վարքագիծը, որն առկախված չէ կենսաբանական փոփոխությունից:

Ահա այսպիսի փոփոխությունների է ենթարկվել նաև հայը: Ո՞ր հայի մասին է խոսքը, 21-րդ դարի, թե՞ 19-րդ դարի, Կիլիկիան հայի, թե՞ Արտաշիսյան շրջանի, ի վերջո ո՞ր հայի մասին է խոսքը: Չէ՞ որ էթնիկական խումբը և նրա առանձին միավորները տեղում չեն դոփել՝ ենթարկվելով անկասելի զարգացման: Մի՞թե բարդ է հասկանալ, որ հայը չէր կարող նույնը մնալ: Հիմա գենը այս ամենի հետ ի՞նչ կապ ունի:

Չգիտեմ, սա մեծ ու բարդ թեմա է, որի շուրջ անվերջ կարելի է խոսել:

Ես ազգայնական լավ ընկերներ ունեմ, որոնք իսկապես կրթված մարդիկ են, ցավոք սրտի նրանք փոքրամասնություն են, քանի որ ազգայնականների մի զգալի մասը պարզապես անգրագետ են: Լավ եք անում, որ հպարտանում եք, ձեր խնդիրն է, բայց գոնե նորմալ արժեքներով հպարտացեք, իսկ արժեքները մեր միջավայրում անսպառ են: Օրինակ 19-րդ դարի մոռացված ու հետադիմական ադաթով հպարտանալու փոխարեն հպարտացեք Անանիա Շիրակացու մաթեմատիկայի դասագրքով կամ էլ Սմբատի Դատաստանագրքով, Որոգայթ Փառածով կամ էլ Միքայել Նալբանդյանով: Լիքն է, ինչքան ուզեք: Ախր հայկականությունը չի սահմանափակվում միայն լքված ադաթներով: Չի կարելի այդքան տգետ լինել»: