««Չզղջալու» հանգամանքը՝ որպես կալանքի հիմնավորում». Գարեգին Պետրոսյան

Գարեգին Պետրոսյանը գրում է. ««Չզղջալու» հանգամանքը՝ որպես կալանքի հիմնավորում

Դատական նիստի ընթացքում «Ադեկվադ» միաբանության ղեկավար Արթուր Դանիելյանը հայտարարել է, որ չի զղջում հանրությանը «չվհատվելու» և չվախենալու կոչեր անելու համար։ Պաշտպանական կողմի պնդմամբ՝ հենց այս դիրքորոշումն է դարձել նրան 2 ամսով կալանավորելու առանցքային շարժառիթը։

Ա. Վարույթն իրականացնող մարմնի և դատարանի իրավական տրամաբանությունը

Քննչական մարմիններն ու դատարանը «չզղջալը» և սեփական վարքագիծն արդարացնելը մեկնաբանում են «նոր հանցագործություն կատարելու կամ նույն վարքագիծը շարունակելու առարկայական ռիսկի» համատեքստում։
– Արարքի տեխնիկական բնույթը

Քանի որ մեղադրանքը վերաբերում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների միջոցով կատարված արարքին (ֆեյսբուքյան գրառումներ), ինչը տեխնիկապես հնարավոր է կրկնել ցանկացած պահի, մեղադրյալի կողմից իր արածի մեջ սխալ չտեսնելը դիտարկվել է որպես նույն վարքագիծը շարունակելու ուղղակի պատրաստակամություն։ Ուստի, ըստ մեղադրող կողմի՝ միայն ֆիզիկական մեկուսացումը (կալանքը) կարող է կանխել հնարավոր նոր իրավախախտումները։

Բ. Սահմանադրական և միջազգային իրավունքի հակադարձ փաստարկները

Իրավաբանական հանրույթը և իրավապաշտպանները համարում են, որ այս մոտեցումը կոպտորեն խախտում է Սահմանադրությամբ երաշխավորված մարդու հիմնարար իրավունքները:

– Ինքնամեղադրման պարտադրանքի արգելքը (Nemo tenetur սկզբունք)

Սահմանադրության 67-րդ հոդվածը և Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը երաշխավորում են անձի՝ իր դեմ ցուցմունք չտալու և լռելու իրավունքը։ Անձին սեփական մեղքը չընդունելու համար կալանավորելը փաստացի հանդիսանում է իրավական հարկադրանք՝ մեղքն ընդունելու համար։

– Խոսքի և քաղաքական հայացքների արտահայտման ազատություն

Քանի որ մեղադրանքի հիմքում քաղաքական իշխանության գործողությունների կտրուկ քննադատությունն է, սեփական խոսքերի համար «չզղջալը» հանդիսանում է քաղաքական դիրքորոշման պահպանում, ինչը չի կարող նույնացվել քրեական հանցագործություն կատարելու հակվածության հետ։

Գ. Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային դիրքորոշումը

Վճռաբեկ դատարանն իր հիմնարար որոշումներում (մասնավորապես՝ Ա. Հովհաննիսյանի, Ա. Չատինյանի գործերով) հստակ սահմանազատել է մեղադրյալի դատավարական վարքագիծը խափանման միջոցների հիմնավորումից.

– Մեղքը չընդունելը չի կարող հանդիսանալ կալանքի հիմք

Վճռաբեկ դատարանի կայուն դիրքորոշման համաձայն՝ անձի կողմից իր մեղքը չընդունելը, չզղջալը կամ ցուցմունք տալուց հրաժարվելը հանդիսանում են նրա պաշտպանության օրինական միջոցները։ Դատարանն իրավունք չունի անձի կողմից իր իրավունքների իրացումը (մեղքը չընդունելը) մեկնաբանել ի վնաս նրա և դրա հիման վրա եզրակացնել, որ նա ունի «նոր հանցանք կատարելու հակում»։

– Ռիսկի գնահատման չափանիշները

Նոր հանցանք կատարելու վտանգը պետք է հիմնավորվի օբյեկտիվ և նյութական փաստերով (օրինակ՝ նախկինում կատարված նմանատիպ հանցանքների դատվածություն, նոր հանցանքի նախապատրաստության ապացույցներ, վկաներին ուղղված սպառնալիքներ), այլ ոչ թե մեղադրյալի սուբյեկտիվ հոգեբանական վիճակով (զղջալ-չզղջալով)։

Հետևություն

Տվյալ դեպքում նոր հանցանքի ռիսկը բացառապես «չեմ զղջում» հայտարարությունից բխեցնելն ուղղակիորեն հակասում է Վճռաբեկ դատարանի սահմանած նախադեպային իրավունքին»: