Ժխտման անհրաժեշտություն, բայց սինթեզի դժվարություն

Փլիսիսոփայությունը մեզ կարող է օգնել հասկանալու այսօրվա Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունների տրամաբանությունը, ինչը կհուշի նաև, թե ինչ պետք է անել, հատկապես հունիսին սպասվող ընտրություններում:

2018-ի անցյալ համակարգի ժխտումը բերեց այսօրվա իրավիճակին, այսօր Հայաստանի քաղաքացիների մեծանասնությունը ժխտում է այն ամենը, ինչ տեղի ունեցավ 2018-ին, նաեւ ժխտում է 2018-ի դերակատարներին: Բա հետո ի՞նչ պետք է անենք:

Սա ուզում էի գրել Հեգելի դիալեկտիկայի տեսության օգնությամբ.

- թեզ՝ նախկին համակարգ

- հակաթեզ՝ 2018-ի մերժումը

- սինթեզ՝ ապագա համակարգի բնույթը՝ նախկի-ներկայի միաձուլումը՝ վատ բաները մերժում ենք, լավ բաները՝ վերցնում:

Մինչև սա կգրեի, փորձեցի chatjpt- ին հանձնարարել այս միտքը հիմնավորել, իմ փոխարեն ամեն ինչ արեց:

------------------------------------------------

1. Թեզ․ Մինչ 2018 համակարգը որպես «կայացած ամբողջականություն»

Մինչև 2018-ը Հայաստանում գոյություն ուներ հարաբերականորեն կայուն քաղաքական ամբողջություն՝ ուժեղացված գործադիր իշխանություն,

էլիտաների վերարտադրության փակ մեխանիզմներ,

լեգիտիմություն՝ հիմնականում ինստիտուցիոնալ և ուժային, ոչ թե հանրային մասնակցության վրա հիմնված։

Հեգելի լեզվով՝ սա կարելի է դիտարկել որպես «իրենում գոյություն ունեցող» (An-sich) վիճակ՝ ներքին հակասություններով, որոնք դեռևս ամբողջությամբ չէին ինքնագիտակցվել հանրության կողմից։

2. Անտիթեզ․ 2018-ի հեղափոխությունը որպես հակասության բացահայտում

2018-ի շարժումը կարելի է մեկնաբանել որպես համակարգի ներսում կուտակված հակասությունների ինքնագիտակցում և ժխտում․ հանրային սուբյեկտի ակտիվացում,

լեգիտիմության աղբյուրի տեղափոխում «վերևից» դեպի «ներքև», քաղաքական բարոյականության (արդարություն, հաշվետվողականություն) առաջադրում։

Սա Հեգելի մոտ հիշեցնում է ժխտման ժխտումից առաջ եղած առաջին ժխտումը՝

հին ամբողջության փլուզում, բայց դեռևս առանց նոր ամբողջականության կայացման։

3. Անորոշություն և «բացասականություն»․ 2018–2020

Այս փուլում դիալեկտիկորեն գերակշռում է այն, ինչ Հեգելը կկոչեր բացասականություն (Negativität)․ հին ինստիտուտները ժխտված են, նորերը՝ դեռևս չկայացած,

քաղաքական պրակտիկան հաճախ ռեակտիվ է, ոչ թե համակարգաստեղծ։

Այստեղ է, որ դիալեկտիկան ցույց է տալիս իր ուժը․

ժխտումը ինքնին ստեղծարար է, բայց եթե չի վերածվում բովանդակային սինթեզի, մնում է դատարկ։

4. Ճգնաժամ և արտաքին միջամտող հակասություն․ 2020 պատերազմը

2020-ի պատերազմը կարելի է դիտարկել որպես արտաքին, բայց համակարգաստեղծ հակասություն, որը խաթարեց ներքին դիալեկտիկական ընթացքը։

Հեգելյան տեսանկյունից սա նման է այն պահին, երբ պատմական սուբյեկտը բախվում է իրականության այնպիսի ուժի, որի համար դեռևս չունի ադեկվատ ձև։

Արդյունքում՝ ներհասարակական սինթեզը հետաձգվում է, առաջանում է լեգիտիմության նոր ճեղքվածք՝ ոչ թե միայն «հին–նոր», այլ նաև անվտանգություն–արժեքներ առանցքով։

5. Սինթեզի որոնում․ 2021-ից հետո

Հետպատերազմյան ընտրությունները և դրան հաջորդած գործընթացները կարելի է դիտարկել որպես սինթեզի որոնման փորձ, բայց ոչ դեռ կայացած սինթեզ․ հանրային մանդատը վերականգնվում է, սակայն ինստիտուցիոնալ և գաղափարական ամբողջականությունը մնում է խոցելի։

Հեգելի լեզվով՝ սա ավելի շուտ «իրենում և իր համար» (An-und-für-sich) վիճակի ճանապարհին գտնվող փուլ է, ոչ թե դրա ավարտը։

6. Ընդհանուր դիալեկտիկական եզրակացություն

Հեգելի դիալեկտիկայի տեսանկյունից 2018-ից սկսած Հայաստանի ներքաղաքական զարգացումները կարելի է բնութագրել որպես՝ ժխտման անհրաժեշտություն, բայց սինթեզի դժվարություն։ Դիալեկտիկան այստեղ չի «երաշխավորում» առաջընթաց, այլ ցույց է տալիս, որ առանց ինստիտուցիոնալ ձևի,

քաղաքական գաղափարի, և պատմական սուբյեկտի ինքնագիտակցության խորացման,

ժխտումը կարող է վերածվել երկարատև միջանկյալ վիճակի։

«Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ, քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանի ֆեյսբուքյան էջից