Գերտերություններն ու արցախցիների բնաջնջման սպառնալիքը

Nov 13, 2018 Comments Off on Գերտերություններն ու արցախցիների բնաջնջման սպառնալիքը

Ֆրանսիայում նախագահ Էմանյուել Մակրոնի նախաձեռնությամբ աշխարհի շուրջ վեց տասնյակ երկրների առաջնորդներ հարգանքի տուրք մատուցեցին Առաջին աշխարհամարտի միլիոնավոր զոհերի հիշատակին:

Հրադադարից ուղիղ մեկ դար անց այսօր՝ նոյեմբերի 11-ին, ժամը 11-ին, ելույթ ունենալով Փարիզի Հաղթական կամարի մոտ Մակրոնն ասել է․ «Մենք պետք է կարողանանք մեր երեխաներին փոխանցել այն խաղաղությունը, որի մասին նախորդ սերունդներն են երազել»: «Պատերազմի զոհ դարձած զինվորները, կանայք ու որբացած երեխաներն անցել են անպատկերացնելի դժոխքի միջով», – շուրջ 20 րոպե շարունակված ելույթում նշել է Ֆրանսիայի առաջնորդն՝ ընդգծելով, որ անցյալը չպետք է թշնամություն ծնի ժողովուրդների միջև, բայց և չպետք է մոռացության մատնվի: «Հարյուր տարի առաջ Փարիզում ու ողջ Ֆրանսիայում, ղողանջեցին զանգերն՝ ավետելով չորս տարի շարունակված արյունալի պատերազմի ավարտը: Դա վաղուց էր, բայց թվում է նաև, թե երեկ էր», ասել է Մակրոնը և դիմելով աշխարհի առաջնորդներին՝ կոչ արել «միասին պայքարել հանուն խաղաղության»:

1914թ. հուլիսին սկսված քառամյա աշխարհամարտն ավելի քան 16 միլիոն մարդու կյանք խլեց՝ վերաձևելով Եվրոպայի քարտեզն ու ժողովրդագրությունը: Հենց այդ տարիներին Օսմանյան կայսրությունն իրագործեց մեկուկես միլիոն հայերի ցեղասպանությունը: Արյունալի պատերազմից հետո կնքված հրադադարը, սակայն, երկար չտևեց՝ երկու տասնամյակ անց նացիստական Գերմանիան հարձակվեց հարևանների վրա՝ սկիզբ դնելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին:

ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը նույնպես Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում ելույթ է ունեցել Առաջին աշխարհամարտում կնքված զինադադարի 100-ամյակին նվիրված միջոցառումների շրջանակում անցկացվող «Փարիզի խաղաղության համաժողովում»՝ նշելով, թե կա համոզմունք, որ աշխարհաքաղաքական և ռազմական տեսանկյունից պատերազմներում միշտ լինում են հաղթողներ և պարտվողներ: «Սակայն, մարդկային տեսանկյունից, ոչ ոք չի հաղթում: Պատերազմները բերում են միմիայն կորուստ, տառապանք և ավերածություններ:

Այնուհետև Փաշինյանը անդրադարձ է կատարել Արցախյան խնդրին: «Պատերազմի դասերից էր ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի ձևակերպումը Վիլսոնյան հայտնի 14 կետերում: Այնուհետև այն ընդգրկվեց ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ, Հելսինկիի եզրափակիչ ակտում և հիմք դարձավ ժամանակակից երկրների շուրջ կեսի անկախության համար: Առաջին աշխարհամարտի արդյունքում աշխարհի ժողովուրդներն օրենքի ուժով հաստատեցին ազատ կամքի դրսևորմամբ սեփական ճակատագիրը տնօրինելու իրենց իրավունքը: Այստեղ` Ֆրանսիայում, հարկ եմ համարում ընդգծել, որ ընդամենը մի քանի օր առաջ Ֆրանսիան հստակորեն վերահաստատեց իր սկզբունքային դիրքորոշումն այս հարցում. Նոր Կալեդոնիայի ժողովուրդը հնարավորություն ստացավ հանրաքվե անցկացնել: Ցավոք, այդ իրավունքի նկատմամբ մոտեցումն ընտրովի է: Այդ իսկ պատճառով Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի` տասնամյակներ շարունակվող պայքարը իր ճակատագիրը տնօրինելու համար, դեռևս չի ստացել պատշաճ իրավական լուծում: 21-րդ դարում բացարձակապես անընդունելի է, որ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը կիրառելու ցանկությունը կարող է վերածվել կենսաբանական սպառնալիքի», – շեշտել է Նիկոլ Փաշինյանը: «Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում ստեղծվեց Ազգերի լիգան՝ ՄԱԿ-ի նախատիպը, որի վերջնական նպատակը խաղաղության հաստատումն էր: Այնուամենայնիվ, ժամանակակից աշխարհում ծայրահեղականության դրսևորումներն ահագնանում են: Վերոհիշյալ հաստատությունների նպատակն առաջին հերթին մարդու իրավունքների պաշտպանությունն է: Այդուհանդերձ, այսօր մենք գրեթե ամեն օր ականատես ենք լինում մարդու հիմնարար իրավունքի` կյանքի իրավունքի ոտնահարման դեպքերի», հավելել է նա:

Նա նշել է, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո շատերը կարծում էին, որ դա կլինի վերջին պատերազմը, սակայն շուտով հետևեց Երկրորդ աշխարհամարտը, սկսվեց պատերազմի և սպառազինությունների մրցավազքի նոր փուլ: «Ցավոք, առայսօր դրա վերջը չի տրվել: Ավելին, գնալով այն ավելի է խորանում», – շեշտել է Փաշինյանը՝ հավելելով. «Անշուշտ, մենք չենք կարող փոխել պատմությունը, և դրա կարիքն էլ չկա: Բայց պատմությունը կարող է փոխել մեզ, որ մեր ապագան ավելի լավը դառնա: Այդ իսկ պատճառով մենք պետք է հիշենք Առաջին աշխարհամարտի կարևորագույն դասը: Որևէ պետություն չի կարող իր հաջողությունը կառուցել ուրիշների թշվառության վրա, ոչ ոք չի կարող ազատություն ձեռք բերել ուրիշների ստրկության հաշվին»:

Արցախի ժողովրդի` իր ճակատագիրը տնօրինելու իրավունքն, այսպիսով, Փաշինյանը դարձրել է աշխարհի շուրջ վեց տասնյակ երկրների առաջնորդների մասնակցությամբ Առաջին աշխարհամարտի միլիոնավոր զոհերի հիշատակին մատուցած հարգանքի տուրքի արարողության ելույթի հիմնական մեխը: Փաստացի, նա Արցախի ժողովրդի օգնության կանչն է հնչեցրել՝ ընդգծելով, որ Արցախի ժողովրդի ժողովուրդը դեռևս չի ստացել պատշաճ իրավական լուծում: Եվ որ ամենակարևորն է՝ 21-րդ դարում բացարձակապես անընդունելի է, այն որ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը կիրառելու ցանկությունը կարող է վերածվել կենսաբանական սպառնալիքի:

Փաշինյանը, ըստ էության, գերտերությունների ղեկավարներին ահազանգել է, որ Արցախի ժողովուրդը սպառնալիքի, վտանգի տակ է գտնվում, որ Արցախի ժողովրդին՝ իր ինքնորոշման իրավունքի պահանջի պատճառով սպառնում է բնաջնջման վտանգը:

Թամար Բագրատունի

Գլխավոր Թողարկում, Վերլուծություն
Մեկնաբանությունները փակ են: